DELEN
Turkije-deal

In Nederland is de Turkije-deal van de politieke agenda verdwenen, NIET dus! en Ten onrechte, toont de onthutsende documentaire De deal.

Wie heeft het nog over Lesbos? Niemand. De nog steeds voortdurende vluchtelingencrisis is in Nederland geen politiek thema, ook niet in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen. Geen opgewonden burgers, geen asielzoekerscentra die worden belaagd. Het lijkt wel of het probleem niet meer bestaat sinds de ‘Turkije-deal’ die werd gesloten in maart 2016.

Maar ondertussen…

  • Kwamen er in de laatste vier maanden van 2017 16.000 mensen aan in Griekenland, zesduizend meer dan in dezelfde periode in 2016.
  • Zitten er nog steeds zo’n 50.000 vluchtelingen vast in kampen in Griekenland, Macedonië, Servië en Kroatië die geen kant op kunnen.
  • Is de situatie in Kamp Moria op het Griekse eiland Lesbos – de open zweer van Europa – nog steeds dramatisch.
NO GO ZONES

Dat kamp speelt een centrale rol in de onthutsende documentaire De deal van filmmakers Eefje Blankevoort en Els van Driel, die vanavond op NPO 2 wordt uitgezonden, precies twee jaar nadat de Turkije-deal werd gesloten.

Het kamp is gebouwd voor tweeduizend mensen, maar er zitten er zesduizend boven op elkaar gepakt, in lekkende tenten waar het rioolwater naar binnen stroomt. De Verenigde Naties waarschuwden onlangs voor het gebrek aan veiligheid en hygiëne en het risico van seksueel geweld tegen kinderen en vrouwen. De wc-blokken als ‘no go zones voor vrouwen en kinderen’. Artsen zonder Grenzen tekende eind vorig jaar een scherp protest aan tegen de ‘ellendige omstandigheden’ in het kamp.

‘De mensen kwamen in 2015 in groten getale met bootjes,’ zegt de Griekse Katrina in het begin van de film. ‘Ze werden goed opgevangen. Dat veranderde na de deal. Alle vrijwilligers moesten vertrekken. En nu is Moria het ergste kamp. Het is een gevangenis, het eten is er niet goed, iedereen wil er weg.’

TENTEN IN DE SNEEUW

In de documentaire zijn opnames te zien die de bewoners van hun leven in kamp Moria hebben gemaakt met hun mobiele telefoons (tenten in de sneeuw, kolkende waterstromen). In de winter van 2016/2017 vielen er vijf doden in Moria door de kou.

‘Toen ik in Congo werkte, kon ik alle medicijnen krijgen die ik wilde, hier kan dat niet. Het is walgelijk.’

Artsen Zonder Grenzen-veldcoördinator Luca Fontana zei afgelopen maand tegen The Times zeker te weten dat de slechte omstandigheden binnen kamp Moria met opzet zijn gecreëerd om mensen te ontmoedigen te komen. ‘Dat is ons gezegd door de Europese Commissie in bilaterale gesprekken,’ aldus Fontana. ‘Toen ik in Congo werkte, kon ik alle medicijnen krijgen die ik wilde, hier kan dat niet. Het is walgelijk.’

De Europese Commissie heeft tegenover The Times de beschuldiging verre van zich geworpen en stelt juist goed samen te werken met Griekse autoriteiten die uiteindelijk verantwoordelijk zijn voor de situatie in de kampen.

DE VAL VAN EXTREEMRECHTS

Een belangrijke rol in De deal wordt vervuld door Gerald Knaus, de Oostenrijker die de Turkije-deal heeft uitgedacht. Hij vertelt dat hij een oplossing wilde voor de dramatische situatie in 2015 en 2016, toen honderdduizenden mensen de oversteek maakten en in lange colonnes te voet door Europa trokken.

Knaus wilde een afspraak waarbij vluchtelingen niet slecht zouden worden behandeld en Griekenland niet zou hoeven te bezwijken onder de last van de opvang.

Hij wilde een afspraak die alleen maar winnaars zou opleveren. Waarbij vluchtelingen niet slecht zouden worden behandeld in Europa, Griekenland niet zou hoeven te bezwijken onder de last van de opvang, vluchtelingen eerlijk zouden worden verdeeld via een gereguleerde vorm van migratie. In de film houdt hij zijn gehoor in een zaaltje voor dat de keuze was tussen het extreme nationalisme met hoge hekken en gesloten grenzen van de Hongaarse leider Viktor Orbán, of de deal zoals die is gesloten. ‘We moeten niet in de val van extreemrechts vallen en zeggen dat niks kan, behalve de hardste maatregelen.’

EU-OPVANGCENTRA

Maar toch, maar toch. Europese landen laten de Grieken (en de Turken) zitten: er worden nauwelijks vluchtelingen herverdeeld, waardoor mensen in kamp Moria en elders in Griekenland vast blijven zitten onder erbarmelijke omstandigheden. Ja, moet Knaus toegeven in de film: ‘De uitvoering van de deal was en is nog altijd slecht.’

Hij waarschuwt dat het discours in Europa steeds radicaler wordt. Geef asielzoekers niet langer een procedure! Hef het vluchtelingenverdrag op! Knaus noemt dit soort redeneringen ‘levensgevaarlijk’. Hij wil dat regeringen juist blijven vasthouden aan een humanitaire opvang van mensen die oorlogen ontvluchten, en probeert uit alle macht ideeën te ontwikkelen om de Turkije-deal toch nog tot een succes te maken. Zo pleit hij voor EU-opvangcentra in Griekenland om de regering in Athene te ontlasten. ‘Die centra zouden moeten worden uitgerust met goede voorzieningen zoals in Duitsland en Nederland,’ zegt Knaus. Ook pleit hij voor introductie in Italië en Griekenland van een asielprocedure die binnen een paar weken tot een beslissing leidt.

AANZUIGENDE WERKING

Maar de situatie zit muurvast, zo bleek ook weer tijdens een debat in de Tweede Kamer op 7 maart. GroenLinks-Kamerlid Bram van Ojik en zijn SP-collega Jasper van Dijk vertelden er over hun recente bezoek aan Lesbos. Ook zij hadden ontluisterende ervaringen in kamp Moria. VVD-staatssecretaris Mark Harbers noemde het ‘natuurlijk zorgelijk wat daar gebeurt’, maar schoof de schuld voor misstanden in de kampen op de Griekse autoriteiten. ‘Men zal dat in Griekenland moeten regelen en de Europese Commissie moet daar druk op zetten. De procedures moeten sneller, dat is de achilleshiel, en daar spreken we de Grieken op aan.’

Hoe beter de opvang, zo redeneert de staatssecretaris, hoe meer vluchtelingen er komen. En zo blijft in kamp Moira alles zoals het is.

Maar Harbers zei ook nog iets anders, bijna in een tussenzin. Hij stelde dat alles wat je ‘extra bedenkt bij de problematiek in Griekenland’ leidt tot maar één ding en dat is ‘aanzuigende werking’. Harbers: ‘Als mensen zien dat ze worden geholpen in een kamp dat wordt gerund door andere EU-lidstaten of er komen transfers naar het vasteland, dan leidt dat uiteindelijk tot een route naar Europa die veel meer openstaat dan die op dit moment is. En om die reden ben ik daar geen voorstander van dat soort voorstellen.’ Het was een wollige zin, maar de portee is duidelijk: hoe beter de opvang, hoe meer de vluchtelingen zich welkom voelen, hoe meer er komen.

En zo blijft in kamp Moria alles zoals het is.

Els van Driel, Eefje Blankevoort, De Deal, EO/IKONdocs, woensdag 14 maart, NPO 2, 23.20 uur. De uitzending is na afloop hier terug te zien.

Reacties

Reacties

SDB en nieuwsreporter.com brengt u nationaal en internationaal nieuws

LAAT EEN REACTIE ACHTER

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.