28 september 2021

SDB

dagelijks nieuws en blogs

Totalitarisme: macht verpakt in goede bedoelingen

VN-migratiepact

Sinds maart 2020 is de wereld in een staat van verwarring en angst gebracht met een virus als vehikel, als de onbekende, onzichtbare indringer die ons dwingt ons te beschermen, beter gezegd ons door anderen te laten beschermen met maatregelen die een grotere psychologische impact hebben dan dat ze ons helpen ‘de vijand’ te bestrijden. De wereld is veranderd in een regiem van verdeel en heers, van overheden die aanzetten tot onderlinge haat, media die ons verleiden deel te nemen aan een medisch experiment van ongekende omvang. Is dit een nieuwe vorm van totalitarisme zoals Hannah Arendt het in 1951 beschreef in ‘The Origins of Totalitarianism’?

Angst als basisingrediënt van totalitarisme

De onvergeeflijke misdaad van het totalitarisme bestaat erin dat het de verlatenheid, die nu eenmaal des mensen is en bij uitstek in het sterven wordt ervaren, schandelijk misbruikt door deze uitzonderingssituatie uit te vergroten tot een alledaagse werkelijkheid.’

Zo beginnen de vertalers hun inleiding van het in deze tijd veelbesproken boek van Hannah Arendt ‘Totalitarisme’.* Het raakt daarmee meteen de kern van wat velen nu ervaren: eenzaamheid, het zich verwijderd voelen van de ander, onzekerheid of de ander nog wel te vertrouwen is. De mens teruggeworpen op de fundamentele keuze, kies ik voor een eigen koers of sluit ik me aan bij een denkbeeldige gemeenschap van gelijkdenkenden? Het is de keuze die mensen nu voorgelegd krijgen: je doet mee of je zult worden uitgestoten, verworpen, tot schande van de meerderheid worden gemaakt.

Veel verbanden zijn in de laatste decennia verdwenen of in betekenis afgenomen. Religie, verenigingsleven, verzuilde gemeenschappen in de vorm van omroepen, kranten, vakbonden, kerken. Het waren naast een ideologisch houvast, ook gemeenschappen in emotionele zin, je verbonden voelen met gelijkgestemden. Houvast en steun kenmerkten deze tijd van gemeenschappen, die midden 1970-er jaren, wellicht al in de 1960-er jaren begonnen te eroderen.

Symbolen van verbondenheid zijn in hoog tempo onder kritiek komen te staan. Uitingen van geschiedenis, bepaalde culturele uitingen, gebruiken in de taal, kwamen onder het verwijt van discriminatie onder vuur en verloren hun betekenis als bindmiddel van gemeenschappen. Ook nationale gevoelens ontsnapten niet aan herframing, ‘nationaal’ werd ineens ‘nationalistisch’ genoemd. De grenzen tussen landen verdwenen, en daarmee de nationale soevereiniteit. Internationalisme, mondialisering kwamen daarvoor in de plaats. De macht verschoof naar onverkozen gremia, de nationale staat desintegreerde en maakte de weg vrij voor nieuwe meer totalitaire krachten.

Makelaars in overbodigheid

Als analyse 50 jaar na het verschijnen van de eerste uitgave van Hannah Arendts’ boek, zien de vertalers aspecten in de samenleving die vooraf gingen aan een vorige periode van totalitarisme maar ook in onze huidige tijd weer herkenbaar zijn.

De dominantie van technologisch denken en de overheersende rol van ‘de wetenschap’ (wat dat ook precies is) heeft de mens het gevoel gegeven dat het leven maakbaar is, het leven kan manipuleren, sturen en controleren. Alle risico’s moeten worden uitgesloten en niet de laatste plaats alle ongemakken in het leven zoals ziekte en de dood. Dat laatste heeft tot een vergaande medicalisering geleid dat door in te spelen op een leven zonder ongemak, ziekte en sterven, de meest winstgevende bedrijfstak uit de geschiedenis geleid: de farmacie en de hele gezondheidsindustrie.

De medisch sector gaat verder dan het oplossen van medische ongemakken. In combinatie met de maakbaarheidsgedachte kan zij mensen in een gewenst geslacht brengen, het verschil tussen man en vrouw is een ‘technische’ zaak geworden, een keuze. De mogelijkheid van orgaantransplantatie is een zegening voor de ontvanger, maar maakt de nog levende of net gestorven mens tot verzameling nog bruikbare onderdelen. De mens is geen geheel meer, maar een nuttige leverancier van organen.

Zorgwekkend is het volgens de inleiders van het boek dat veel van deze ‘mogelijkheden’ terug te voeren zijn op de beestachtige medische experimenten in de NAZI-vernietigingskampen. De medische wetenschap heeft diep in haar wezen geen ethiek, het is een industrie dat gaat voor de winst.

Een ander kenmerk is het vervangen van de menselijke identiteit door materiële presentatie, van wat men heeft, welk merk men kiest, van hoe men zich voordoet. Het waarachtig leven is consumeren geworden. Hannah Arendt noemt dit ‘animal laborans’ waarmee zij bedoelt het opgesloten zitten in een eindeloze cyclus van werken en consumeren dat een zinvol leven verwart met een leven in materiële welstand, comfort, leven zonder ongemakken, kicks en fun. Het zegevieren van het kapitalisme heeft de wereld verengd tot een markt, waar niet de mening telt, maar de voorkeur of smaak. Een totalitaire samenleving en kapitalisme zijn daarmee ook geen tegengesteldheden, ze kunnen goed samengaan, zie China waar burgers volledig door consumptie en technologie ingekapselde individuen zijn. De staat, als verlengstuk van de consumptie-industrie, heeft de ultieme macht.

Het heeft geleid tot een uitlevering van de eigen verantwoordelijkheid, zelfstandig denken, de eigen lotsbestemming aan wat door de commercie en media als wenselijk leven en maatschappelijke opvattingen wordt voorgeschoteld. De mens wordt van het ene naar het andere pseudo-event gesleept, de media maken uit wat van belang is, wat waardevol en waardeloos, wie meetelt en wie niet. Volgens de inleiders bieden de huidige westers-democratische samenlevingen alle ingrediënten voor een nieuwe vorm van totalitarisme, en wellicht zijn wij al getuige van de ombouw.

Rectificatie van het denken

Kenmerkend voor een pre-totalitaire samenleving is wat je kunt noemen ‘rectificatie van het denken’. Het is een onafgebroken hersenspoeling waarbij de massamedia een elementaire rol spelen. Nieuwe normen worden niet gepresenteerd als denkbare opties, maar als nieuwe onvermijdelijke maatschappelijke normen. Afwijking ervan worden gediscrediteerd, veroordeeld en apart gezet. Kenmerk van macht en kapitaal is dat er geen objectieve bovengrens is. Wie eenmaal over macht en kapitaal (gaat vrijwel altijd samen) heeft, wil meer: macht is verslavend, geld corrumpeert.

Als macht een volk dwingt tot conformiteit, bijvoorbeeld door beperking van vrijheden in ruil voor gehoorzaamheid, lijken velen te denken dat gehoorzamen leidt tot stilling van de machtshonger en de macht de vrijheden weer teruggeeft en zich verder gedeisd houd. Arendt stelt dat een eigenschap van totalitarisme is dat als de georganiseerde oppositie is uitgedoofd de heerser het signaal geeft dat er niets meer in de weg staat, er niets meer is om te vrezen. Leiders die dachten met Hitler het op een akkoordje te gooien zoals Chamberlain en Stalin, kregen er bommen (Engeland) en een inval en ongekende moordende terreur (Sovjet-Unie) voor terug. Totalitaire leiders kennen geen vrienden, alleen voor- en tegenstanders.

Het desintegreren van de samenleving

Arendt waarschuwt voor de ‘transformatie van groepen in massa’ en daarmee het ontleden van elke groepssolidariteit. Het opbreken van het groepsgevoel, van solidariteit tussen mensen, is een basisvoorwaarde voor een totalitaire maatschappij. Het misbruiken van vluchtelingenbeleid, een kenmerk van een solidaire samenleving, door influx van in korte tijd niet goed hanteerbare aantallen immigranten, leidt tot verwarring in de samenleving. Er worden waardesystemen bijeengebracht die fundamenteel van elkaar verschillen, hoe gelijkwaardig ze ten principale ook zijn. Het verdelen van gender over een lange en toenemende reeks van ‘letters’ is een andere factor van desintegratie. De term ‘inclusiviteit’ is een rookgordijn waarachter een slim verdeel- en heersmechanisme schuil gaat. Het gaat ver voorbij aan een normale maatschappelijke acceptatie van mensen die anders zijn, die andere keuzes maken, op alle vlakken. Hier is sprake van misbruik van solidariteit. Na desintegratie van bestaande groepen, die al ver gevorderd is, worden nieuwe ‘klassen’ gecreëerd. Actueel ontstaan nu de groep ‘gevaccineerden’ en zij die dat ‘weigeren’.

Industriële belangen, niet geloof of ethiek, bepalen nu welke groepen de samenleving kent en wie onder welke voorwaarden daarbij mag horen. En wie daarbuiten staan, niet meer mee mogen doen. Het doet denken aan de ‘Wet tegen sociale parasieten’ die Sovjet-leider Chroesjtsjov in 1957 wilde invoeren. Het volk zou deze ‘parasieten’ zelf moeten opsporen opdat ze konden worden opgepakt. Ondanks dat de Sovjet-Unie de geschiedenis is ingegaan, en met reden, als dictatuur, werd deze wet niet ingevoerd door fel verzet door Russische juristen.
In de Coronastaat is iets vergelijkbaars gaande. Zo roept de Australische politie burgers op om mensen aan te geven waarvan zij denken dat die aan de ‘illegale’ demonstraties tegen de lock downs hebben deelgenomen. In Duitsland riep de politie op mensen aan te geven die zich niet aan de Coronaregels hielden. Hier worden burgers dus tegen burgers opgezet, waardoor eigenrichting tot geaccepteerde vorm van burgerschap wordt verheven.

De festivalorganisaties die eerst dreigden met een rechtszaak tegen de staat, gaan ook mee in het maken van onderscheid tussen zij die zich meermaals laten inenten en zij die dat niet doen. De organisator van Low Lands legt de schuld dat zijn festival niet door mag gaan bij de niet-gevaccineerden. Hiermee wordt het totalitarisme onderdeel van de burgermaatschappij en hoeft de overheid alleen maar toe te kijken hoe het volk zelf de bokken en schapen gaat scheiden.

In Australië werd onlangs door een minister een ‘jacht op ongevaccineerden’ aangekondigd. In Duitsland waar Merkel zegt niet te denken aan verplichte vaccinatie, worden wel de vrijheden van niet-gevaccineerden ingeperkt (als de dreiging wordt waargemaakt).

SDB is al meer dan 10 jaar vrij, eerlijk en onafhankelijk. Geen miljardair bezit ons, geen adverteerders controleren ons. Wij zijn een door lezers ondersteunde non-profitorganisatie. In tegenstelling tot veel andere publicaties, houden we onze inhoud gratis voor lezers, ongeacht waar ze wonen of het zich kunnen veroorloven om te betalen.

We hebben geen paywalls en alles blijft gratis zonder censuur. In het post-truth-tijdperk van nepnieuws, echokamers en filterbubbels publiceren we meerdere perspectieven van over de hele wereld.

Iedereen kan bij ons publiceren, maar iedereen doorloopt een rigoureus redactioneel proces. U krijgt dus op feiten gecontroleerde, goed gemotiveerde inhoud in plaats van ruis.

Dit is niet goedkoop. Servers, redacteuren fees en web ontwikkelaars kosten geld. Overweeg alstublieft om ons te steunen als donateur of ondersteunend lid, ook wij hebben onze inkomsten zien dalen in deze heftige tijden daarom, KLIK HIER voor IBAN of via PayPal hieronder!, hartelijke dank en veel leesplezier.

Steun SDB via PayPal veilig en simpel.