Rutte

Een van de grootste misverstanden over deze verkiezingsuitslag is dat ‘links’ verloren zou hebben. Dat geldt voor de PvdA, maar zeker niet voor de progressieve stroming. Die heeft zich alleen verdeeld over meer partijen.

Op uitslagenavond regende het commentaren dat ‘rechts’ de verkiezingen had gewonnen en dat ‘links’ desastreus zou hebben verloren. Op het eerste gezicht is dat ook zo, als je alleen naar de drie traditioneel linkse partijen kijkt. Jesse ‘Jessias’ Klaver won weliswaar tien zetels, zodat GroenLinks met een fractie van veertien in de Kamer kan aantreden – een record in de geschiedenis van de partij – maar de SP verloor een zetel en de PvdA kreeg de grootste klap in haar bestaan: van 38 naar 9 zetels. Bij elkaar hebben ze 37 zetels dus: inderdaad een minderheid in het parlement, die progressieve kiezers treurig zou kunnen stemmen.

Maar als je met een meer onbevangen blik naar de verkiezingsuitslag kijkt, kan je tot een heel andere conclusie komen.

Progressieve koploper

D66, de partij van Alexander Pechtold die met negentien zetels de negende verkiezingsoverwinning op rij haalde, heeft nog steeds een liberaal sociaaleconomisch programma, maar is in vrijwel alle andere opzichten een progressieve koploper, van duurzaamheid en medische ethiek tot immigratie en het consequente weerwoord tegen het populisme.

De Partij voor de Dieren, die gaat uitkomen op vier of vijf zetels, werd in de parlementaire pers (ja, ook door ons) tot nu toe vrijwel genegeerd als het over progressieve partijen ging, maar heeft al jaren een uitgesproken progressief programma.

DENK, de afsplitsing van de PvdA, slaagde er tegen de verwachtingen in drie zetels binnen te slepen. Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk krijgen weliswaar hevige kritiek op hun optreden in de Kamer, waarbij ze geregeld Turks-Nederlandse Kamerleden van andere partijen via de sociale media aan de schandpaal nagelen, en ze worden er aanhoudend van beticht zich dienstbaar te maken aan de Lange Arm van Erdogan, maar ook hun programma is niet minder progressief dan dat van de PvdA. Veel progressieve kiezers die de Stemwijzer hebben ingevuld zullen – vaak tot hun lichte ongemak – hebben gemerkt dat DENK hoog op hun lijstje prijkte na het beantwoorden van de vragen. Bovendien vertegenwoordigen Kuzu en Öztürk een deel van het electoraat dat zich al jaren door de gevestigde partijen in de hoek gezet voelt, en nu eindelijk een eigen platform heeft in het parlement: de Turks-Nederlandse kiezers, grotendeels afkomstig van: de PvdA.

De verzorgingsstaat

Dan is er nog 50Plus, de partij die ondanks de miskleunen van lijsttrekker Henk Krol vier of vijf zetels gaat halen. De grootste ambitie van 50Plus – het overeind houden van de verzorgingsstaat, vooral voor de senioren – kan je conservatief noemen, maar is een geluid dat de afgelopen decennia altijd binnen de progressieve PvdA heeft geklonken, inclusief het bedekte gemopper over de buitenlanders. Het is nu alleen duidelijker hoorbaar.

En tot slot de ChristenUnie: de partij die in de jaren tachtig en negentig nog onder ‘klein christelijk rechts’ werd geschaard, maar zich onder André Rouvoet en Arie Slob steeds meer heeft losgemaakt van de mannenbroeders van de SGP. De ChristenUnie zal zichzelf niet snel ‘links’ noemen, maar heeft zich de afgelopen jaren in veel opzichten uitgesproken progressief opgesteld, bijvoorbeeld wat betreft de ruimhartige opvang van vluchtelingen, ontwikkelingshulp en duurzaamheid.

Ogenschijnlijke verdeeldheid

Als je de zetels van al die partijen bij elkaar optelt, kom je op 74 zetels: precies het aantal dat al een halve eeuw bij vrijwel alle verkiezingen aan ‘links’ kon worden toegerekend.

Bovenstaande ontwikkeling zou je kunnen duiden als de omineuze ‘versplintering’ van de progressieve stroming, maar wie zich daar zorgen over maakt, moet bedenken dat de vanzelfsprekende heerschappij van de drie grote partijen PvdA, CDA en VVD een naoorlogs verschijnsel is: voordien werd Nederland prima geregeerd door een veelheid aan kleinere partijen.

Jesse Klaver heeft tijdens de campagne vaak gesproken over de ‘beweging’ en de ‘verandering’ die hij in gang wil zetten. Er werd hier en daar schamper over gedaan dat de ‘Jessias’ in zijn speeches graag mooie zinnen leende van Obama, maar hij wist er wel een snaar mee te raken. Vijfduizend overwegend jonge, enthousiaste mensen in Afas Live: daar kunnen de oude machtspartijen alleen maar jaloers op zijn.

Nog geen tien jaar geleden werd tobberig geschreven over het gebrek aan politiek engagement van jonge mensen, die zich massaal van de gevestigde politiek hadden afgekeerd. Maar de afgelopen maanden waren honderdduizenden jongeren actief in de politiek, op straat en online, niet alleen voor GroenLinks, maar ook voor D66, de SP en zelfs voor de PvdA. Tegen de verwachtingen in kwamen ook jongeren massaal naar de stembus, en kozen ze niet en masse voor de PVV, zoals ook ons eigen onderzoek met I&O Research in december leek te voorspellen, maar voor progressieve partijen.

Voor wie zich in de oude linkse groef bevindt, kan deze verkiezingsuitslag een wake-up call zijn.

Als de gevestigde partijen – en dat geldt vooral voor de PvdA – aansluiting willen vinden bij die ontwikkeling, zullen ze hun oude patronen achter zich moeten laten. De ogenschijnlijke verdeeldheid van de progressieve beweging vraagt om een ander antwoord dan de traditionele machtspolitiek: meer samenwerking met gelijkgestemden, met de ChristenUnie en ook met de relatieve nieuwkomers Partij voor de Dieren, DENK en 50Plus, en vooral een onbevangen blik op wat er aan gemeenschappelijke progressieve ideeën te vinden is. Voor wie zich nog in de oude linkse groef bevindt kan deze verkiezingsuitslag een wake-up call zijn: welkom in de nieuwe wereld.

Reacties

Reacties

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.