rutte

De Europese top zit er op. Na vier lange dagen van onderhandelen, blijven er toch nog een paar vragen over. Wij zetten er vijf op een rijtje.

Wie heeft er gewonnen?
Het is de onvermijdelijke vraag na vier dagen en nachten van onderhandelingsgeweld: wie heeft er gewonnen? Nou, iedereen, als je het zo hoort. Mark Rutte heeft voor Nederland al het mogelijke uit de wacht gesleept (geen hogere afdracht aan de EU, waarvan er jaarlijks ook nog eens meer retour komt; meer inkomsten uit douanegelden; een strenge controle op uitgifte van coronageld, zodat de belastingbetaler zo goed mogelijk beschermd wordt).

Italië en Spanje zijn ook blij: zij krijgen hun coronafonds en hun subsidies. Hongarije en Polen claimen de zege, omdat ze én ‘een flink pak geld’ hebben binnengehaald en ‘de trots van onze landen hebben verdedigd’ (aldus de Hongaarse premier Viktor Orbán). Het kleine Malta gaat naar huis met 2,25 miljard voor de komende zeven jaar en steekt ook twee duimen omhoog. Volgens Charles Michel, de voorzitter van de Europese Raad, heeft inderdaad iedereen gewonnen: ,,Dit is een bepalend moment voor Europa.”

Toch is er op weg naar het zo moeizame compromis een aantal zaken gesneuveld of ondergesneeuwd. De 26 miljard die de Europese Commissie had bedacht om noodlijdende bedrijven mee te ondersteunen, is verdwenen. Het budget voor onderzoek en innovatie is ‘afgeslacht’, zo meent de organisatie van Europese onderzoeksuniversiteiten. Groene partijen en milieuorganisaties klagen dat er te veel geschrapt is in klimaatprogramma’s. Ook Greta Thunberg is niet onder de indruk: ,,Dit is een ontkenning van de klimaatnoodtoestand.”

Waar gaat die 750 miljard uit het coronafonds heen?

Die worden in principe verdeeld over alle lidstaten, maar niet iedereen krijgt evenveel. Het geld is tenslotte bedoeld voor de landen die het ergst getroffen zijn door de crisis. Het wordt gezamenlijk door alle landen geleend op de kapitaalmarkt, tegen een lage rente. De bedoeling is dat het over een lange termijn kan worden terugbetaald. Voor de verdeling van die miljarden wordt onder meer de grootte van de schade, de hoogte van de werkloosheid en het gemiddelde inkomen meegewogen.

Het is de bedoeling dat het geld de komende drie jaar wordt uitgegeven, en ook dat er heel snel een besluit wordt genomen of een verzoek al dan niet terecht is. Zo kunnen de landen meteen aan de slag. Het zwaar getroffen Italië krijgt het grootste deel van het fonds: 209 miljard. Voor Spanje is er 140 miljard gereserveerd en zo loopt het verder af. Premier Rutte zei gisteren dat Nederland kan rekenen op ‘5 of 6 miljard euro’. Maar voor alles geldt dat er a) een gedegen plan moet zijn met een tijdlijn en b) dat er hervormingen doorgevoerd moeten worden die het land sterker moeten maken voor een volgende crisis.

Mocht blijken dat een land wel geld krijgt, maar niet hervormt, dan kunnen andere lidstaten aan de zogenaamde noodrem trekken. Het betreffende land krijgt alle kans om aanpassingen te doen, maar als de ontevredenheid blijft, komt het op het bord van de leiders terecht. En dan zou het kunnen gebeuren dat het geld niet wordt uitgekeerd. ,,Maar dit is niet iets wat we willen”, zegt Rutte, voor wie zo’n noodrem een harde voorwaarde was. ,,Wat je wil, is de dreiging.”

Hoe zit het nu met die rechtsstaat?

De uitholling van de rechtsstaat in sommige lidstaten (met name Hongarije en Polen) zorgde ook voor verhitte discussies. Een groep landen, waaronder Nederland, wilde dat er gekort wordt op Brussels geld als die ontwikkelingen niet teruggedraaid worden. De Hongaren en Polen vragen zich op hun beurt af waar iedereen zich mee bemoeit. Het curieuze is dat beide kampen nu de overwinning claimen. Volgens premier Rutte staat er in het akkoord dat landen die in strijd handelen met de regels aangepakt kunnen worden door de Europese Commissie. Die kan daartoe worden opgedragen door een gekwalificeerde meerderheid van de Europese leiders.

Zijn Poolse collega Mateusz Morawiecki zegt dat zo’n besluit alleen unaniem kan worden genomen. En Polen is al tegen, dus dan zijn we meteen klaar. De Hongaarse premier is uitgesprokener: ,,Het is onacceptabel dat landen die hun rechtsstaat hebben geërfd kritiek hebben op ons, vrijheidsstrijders die uit een moeilijk communistisch verleden komen.” Het is vooralsnog onduidelijk wie er gelijk heeft.

Rutte: Hollandse held of vreselijke vrek?

Geen leider die zo onder vuur lag als Mark Rutte. Hij wordt al maanden behandeld met pek en veren door met name de Zuid-Europese media. Ook op de top moest zo ongeveer iedereen hem hebben. De premier zelf blijft herhalen dat hij het allemaal best kan hebben, en dat we het ook niet moeten overdrijven: ,,We zijn allemaal professionals. We kunnen er allemaal tegen als het eens botst. Ik heb nog echt steeds heel warme, goede verhoudingen met Emmanuel Macron, Angela Merkel en Giuseppe Conte.”

Toch is het de vraag of Rutte en Nederland snel van de imagoschade afkomen. Iedereen in Zuid-Europa kan zich nog precies herinneren wat Jeroen Dijsselbloem drie jaar geleden zei toen hij voorzitter van de Eurogroep was: ,,Je kunt niet eerst je geld aan drank en vrouwen uitgeven en dan om steun vragen.” En anders is er altijd wel een krant die het citaat weer opdiept. De Nederlanders blijven nog wel even de vrekken van Europa.

Hoe nu verder?

Het volgende hoofdstuk in dit verhaal wordt geschreven door het Europees parlement. Want de Europarlementariërs hebben toch echt het laatste woord over de meerjarenbegroting, die ook in het pakket zit. Als zij ‘nee’ zeggen, dan gaat het hele feest niet door. Die kans is niet zo heel erg groot, maar er zijn al wel fracties die hebben aangekondigd dat ze links en rechts aanpassingen willen. De bijzondere zitting begint morgenochtend om half 10.

Reacties

Reacties

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.