16 september 2021

SDB

dagelijks nieuws en blogs

Migratieovereenkomst EU-Turkije kan uitmonden in een race naar de bodem

vluchtelingen

Sinds de Europese Unie in 2016 een migratiedeal met Turkije bereikte, zijn de poorten gesloten voor Syrische vluchtelingen in Turkije die een veilige haven in Europa willen zoeken. De huidige ongeveer 3,7 miljoen Syriërs in Turkije leven in het ongewisse.

Ze kunnen geen vluchtelingenstatus krijgen of asiel aanvragen in Turkije vanwege de beperkingen op het Vluchtelingenverdrag van Genève van 1951, waarbij alleen Europeanen asiel kunnen aanvragen in het land. Evenmin hebben ze uitzicht op een veilige terugkeer vanwege de bevroren frontlinies van Syrië en de weigering van het Bashar al-Assad-regime om ook maar een centimeter te wijken.

Turkije, een centrum voor migranten van vele nationaliteiten, herbergt ‘s werelds grootste vluchtelingenpopulatie. Syriërs vormen bijna 4,5 procent van de Turkse bevolking, een cijfer dat waarschijnlijk zal toenemen als gevolg van hogere geboortecijfers. Turkije ondergaat dus een demografische transformatie waarbij de overwegend soennitische Arabische Syriërs moeten worden toegevoegd aan het culturele en sociale mozaïek.

Nieuwe demografische realiteit

Tegen deze achtergrond zou je in Turkije een serieus debat verwachten over deze nieuwe demografische realiteit. Maar het gebeurt niet. Oppositiepartijen geven president Recep Tayyip Erdoğan en zijn regerende Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (Turks: Adalet ve Kalkınma Partisi, AKP) de schuld van hun ernstige geopolitieke misrekeningen in Syrië, en zijn niet bereid om wijzigingen in de Turkse uitzonderingen op het Vluchtelingenverdrag te bespreken.

Tegelijkertijd heeft Turkije volmachten gerekruteerd van het zogenaamde Syrische Nationale Leger voor de controle over het grondgebied in het noordoosten van Syrië. De vermeende “veilige zones” werden veroverd op de door Koerden gedomineerde Syrische Democratische Krachten nadat Erdoğan in 2015 van koers veranderde, terwijl hij steun zocht bij de ultranationalistische MHP en het leger.

Hoewel Turkije en zijn volmachten militaire voetafdrukken hebben in Syrië, Libië en de Kaukasus, aangezien het de kant van Azerbeidzjan koos in zijn oorlog met Armenië, is het imago van Erdoğan in eigen land verbrijzeld. Critici vergelijken hem met Centraal-Aziatische autocraten of dictators in Latijns-Amerika tijdens de Koude Oorlog.

Gezien de huidige concurrentie tussen de EU-lidstaten om de meest vijandige houding ten opzichte van vluchtelingen aan de dag te leggen, kan de Unie het morele hoogstandje niet innemen wanneer ze met Turkije over migratie spreekt.

Ondertussen worstelt het Turkse maatschappelijk middenveld om stand te houden en probeert het alle soorten discriminatie te bestrijden – tegen Koerden, Alevieten, vrouwen, LGBT – en een willekeurig rechtssysteem, waarbij rechters vonnissen uitspreken om “het paleis”, dat wil zeggen de president, te plezieren. De milieubeweging van het land worstelt met een groot aantal problemen. Terwijl de economie onder druk staat, worden er openbare aanbestedingen gedaan aan de loyalisten van de president, wat potentiële ondernemers naar het buitenland of apathie drijft.

Ondanks alle tekortkomingen blijft Turkije kandidaat-lidstaat van de EU, ook al zijn alle onderhandelingen sinds 2018 bevroren vanwege de terugval van Turkije op het gebied van democratie, rechtsstaat en grondrechten. De EU blijft echter de grootste handelspartner van Turkije en de belangrijkste bron van investeringen. Er is dus ruimte voor de EU om haar beleid aan te scherpen door met stokken en wortels invloed uit te oefenen op Ankara. De EU27 zou deze zachte macht moeten vertalen in een duidelijkere mensenrechtenbenadering – en daarbij benadrukkend dat Turkije als lidstaat van de Raad van Europa de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens niet à la carte kan behandelen. Naleving is een must. Daarom moeten de filantroop Osman Kavala en de voormalige HDP-leider Selahattin Demirtaş onvoorwaardelijk worden vrijgelaten.

Bovendien oordeelde de Commissie van Venetië, die juridisch advies geeft aan de Raad van Europa over constitutionele kwesties, in 2017 de grondwetswijzigingen van Turkije als “gevaarlijke stap achteruit”, wat de weg vrijmaakte voor “een autoritair en persoonlijk regime”.

Wortelen en stokken

Sterkere eisen van de EU voor de ratificatie van de overeenkomst van Parijs en de terugkeer van Ankara naar de conventie van Istanbul zouden ook worden toegejuicht door constructieve krachten in Turkije.

Een wortel is de modernisering van de douane-unie, maar het is twijfelachtig of president Erdoğan de vereiste transparantie zou accepteren. Een andere wortel is visumliberalisering, een onvervulde belofte van de EU sinds 2016.

Maar gezien de huidige concurrentie tussen de EU-lidstaten om de meest vijandige houding ten opzichte van vluchtelingen aan de dag te leggen, kan de Unie het morele hoogstandje niet innemen wanneer ze met Turkije over migratie spreekt. Alvorens enige kritiek op Turkije uit te brengen, “moeten de EU en Europa in het algemeen oprecht naar binnen kijken”, zegt een van mijn goed geïnformeerde Turkse gesprekspartners. Anders, vervolgt hij, kunnen Turkse functionarissen “terecht” reageren met “whataboutism”. Hetzelfde geldt voor verzoeken aan Turkije om zijn antiterreurwet af te schaffen. “Omdat de Franse nationale veiligheidswet steeds meer op de Turkse gaat lijken, is het moeilijk om dit argument overtuigend te maken”, zegt deze bron uit het maatschappelijk middenveld.

Erdogan heeft het Westen nodig

Toch probeert de EU haar vluchtelingendeal met Turkije te verlengen door de komende drie jaar nog eens 3,5 miljoen euro uit te geven om de hulp van Ankara te krijgen bij het stoppen van verdere vluchtelingenstromen naar Europa. De Europese Commissie probeert soortgelijke pacten te sluiten met Tunesië en, het meest berucht, met Libië, een land dat bodemloze normen heeft voor migranten en vluchtelingen, en een fragiel staakt-het-vuren met het oog op de geplande verkiezingen op 24 december.

Zonder een op rechten gebaseerde benadering van Turkije en meer legale manieren voor migratie naar Europa, dreigt een dergelijk beleid een race to the bottom te worden.

Zou president Erdoğan klaar zijn om ‘de sluizen’ weer te openen voor migranten naar Europa? Hij deed dat kort in het begin van 2020, toen de migratiedeal van Turkije met de EU op het punt stond opnieuw te worden onderhandeld, en toen een Russisch offensief in de provincie Idlib in Syrië het verlies van Turkse soldaten veroorzaakte. Toch lijkt de migratieovereenkomst ‘het minst slechte’ alternatief te zijn voor zowel de EU als de Turkse president – ​​ondanks een recente impasse tussen Turkije en zijn NAVO-leden, Griekenland en Frankrijk, in het oostelijke Middellandse Zeegebied.

Erdoğan heeft tenslotte het Westen nodig. Lokale verkiezingen in 2019 lieten zien dat de AKP verslagen kan worden, en peilingen geven aan dat hij zijn positie moet versterken vóór de volgende parlements- en presidentsverkiezingen, die vóór 18 juni 2023 en mogelijk in 2022 worden gehouden. Erdoğan lijkt er dus klaar voor te zijn om een ​​tijdelijk charmeoffensief met het Westen aan te gaan, om de economie en zijn eigen kijkcijfers in eigen land te verbeteren. Maar als de verkiezingen eenmaal zijn gewonnen, kan zo’n charmeoffensief eindigen, betogen Turkse gesprekspartners.

Onder zware druk – als een Russisch/Assad-offensief in Idlib opnieuw een massale toestroom van Syriërs naar Turkije veroorzaakt, of als de Taliban-overname in Afghanistan leidt tot een grote vluchtelingenstroom – zou Erdoğan de poorten kunnen heropenen voor asielzoekers in Europa. Vanuit het perspectief van de gewone Turkse burger zou dat immers gezien kunnen worden als een eerlijkere lastenverdeling.

Foto:

Een gezin uit Afghanistan verzamelt zich in maart 2020 bij een verlaten gebouw in Edirne, vlakbij de Turks-Griekse grens. Als een Russisch/Assad-offensief in Idlib opnieuw een massale toestroom van Syriërs naar Turkije veroorzaakt, of als de Taliban-overname in Afghanistan leidt tot een grote vluchtelingenstroom, zou Turkije de poorten kunnen heropenen voor asielzoekers in Europa”, schrijft Bitte Hammargren. Foto: AP/Scanpix

SDB is al meer dan 10 jaar vrij, eerlijk en onafhankelijk. Geen miljardair bezit ons, geen adverteerders controleren ons. Wij zijn een door lezers ondersteunde non-profitorganisatie. In tegenstelling tot veel andere publicaties, houden we onze inhoud gratis voor lezers, ongeacht waar ze wonen of het zich kunnen veroorloven om te betalen.

We hebben geen paywalls en alles blijft gratis zonder censuur. In het post-truth-tijdperk van nepnieuws, echokamers en filterbubbels publiceren we meerdere perspectieven van over de hele wereld.

Iedereen kan bij ons publiceren, maar iedereen doorloopt een rigoureus redactioneel proces. U krijgt dus op feiten gecontroleerde, goed gemotiveerde inhoud in plaats van ruis.

Dit is niet goedkoop. Servers, redacteuren fees en web ontwikkelaars kosten geld. Overweeg alstublieft om ons te steunen als donateur of ondersteunend lid, ook wij hebben onze inkomsten zien dalen in deze heftige tijden daarom, KLIK HIER voor IBAN of via PayPal hieronder!, hartelijke dank en veel leesplezier.

Steun SDB via PayPal veilig en simpel.