22 oktober 2021

SDB

dagelijks nieuws en blogs

MH17-proces: de zaak van onderzoeksrechter die niet genoemd mag worden

mh17

Het lekken van informatie uit het MH-17 proces, en een onderzoeksrechter die zich verborgen houdt voor de buitenwereld, kunnen ertoe leiden dat het proces ernstige vertraging oplevert.

Het proces van de Nederlandse regering tegen de Russische regering voor het neerschieten van vlucht MH17 van Malaysia Airlines bereikte donderdag nieuwe dieptepunten qua rechtsgang toen voor de rechtbank werd onthuld dat
a) de Amerikaanse regering het satelliet”bewijs” blijft achterhouden dat zou aantonen dat een BUK-raket op het vliegtuig schiet;
b) dat het vrijgeven op de Nederlandse televisie van duizenden telefoontaps van één van de Russische soldaten die beschuldigd werd van de schietpartij, het werk was van de Oekraïense Veiligheidsdienst (SBU) en een bron onder de Nederlandse politie en aanklagers;
c) en tenslotte dat een onderzoeksrechter in het geheim heeft besloten om elk kruisverhoor van de Nederlandse regeringsdeskundigen die verantwoordelijk zijn voor rapporten die de zaak van de aanklager zouden bewijzen, te voorkómen.

Die onderzoeksrechter werd gisteren in de rechtbank toegestaan een meer doorslaggevende rol te spelen dan de president van het proces, rechter Henrik Steenhuis. Haar naam wordt staatsgeheim gehouden.

De hoorzittingen in het proces werden hervat op 15 april nadat Steenhuis op 8 februari de zitting had verdaagd. Hij zal nog een sessie houden op 16 april en vervolgens weer verdagen tot 20 mei. Volgens Steenhuis zal er “wat onderzoek plaatsvinden na de [proef]hoorzittingen.”

Het Russische staatstelevisiebedrijf Ruptly, dat een archiefkopie van de hoorzittingen heeft verstrekt sinds het proces op 9 maart 2020 is geopend, eist nu betaling voor toegang tot hun opname. Andere Russische staatsmedia Sputnik, Tass en RIA-Novosti hebben ook hun berichtgeving over het proces verminderd en de publicatie als een vrij toegankelijke videofilm stopgezet.

De Nederlandse regering biedt archiefopnames van de zittingen op de website van de rechtbank. Ambtenaren stellen het plaatsen van het archiefstuk echter uit (zie printscreen hieronder).

mh17

Ook is de herhaling technisch fragmentarisch en was deze niet op tijd beschikbaar voor dit artikel. Nederlandse ambtenaren blijken ook onafhankelijke journalisten en pers geen toegang te geven tot de kopieën van de voorbereide, schriftelijke presentaties die in de rechtszaal zelf worden verspreid; rechter, aanklagers en verdedigingsadvocaten maken weinig spontane opmerkingen, wat de standaardpraktijk is in Amerikaanse, Britse en Canadese rechtszalen; in plaats daarvan lezen ze op uit getypte scripts.

mh17
Rechter Steenhuis (rechts) en zijn twee plaatsvervangers dragen hun scripts mee naar de sessie van 1 februari 2021. Rechts leest Steenhuis voor uit zijn script in de herhaling van de hoorzitting van 8 februari 2021.

De advocaten van de verdediging, Sabine ten Doesschate en Boudewijn van Eijck, die door Moskou worden betaald om de gepensioneerde Russische luitenant-kolonel Oleg Pulatov, één van de vier verdachten, te vertegenwoordigen, houden deze scripts geheim; Nederlandse advocaten zeggen dat niets in de Nederlandse gerechtelijke procedure hen daartoe dwingt.

Er is ons veel aan gelegen deze rechtszaak te volgen. De bedoeling was om naar de livestream-uitzending op de website van de rechtbank te luisteren en lopende de uitzending aantekeningen te maken. De tijdlogboekreferenties voor de genoteerde uitspraken zijn daarom bij benadering, niet exact. Mark Metcalfe van Human Rights Investigations heeft ook via zijn Twitter-account een lopende precisering gegeven. Dit is de HRI-compilatie (in PDF) van de hoorzitting van 15 april. Een machinevertaalde Nederlandse versie hier (in PDF)

In zijn openingstoespraak onthulde Steenhuis dat alle pogingen die naar verluidt door de rechtbank, de aanklagers, de Nederlandse politie en de Nederlandse militaire inlichtingendienst zijn gedaan om de Amerikaanse satellietbeelden van het vermeende BUK-raketvuur op MH17 op 14 juli 2014 te verkrijgen, op een mislukking zijn uitgelopen. Dit proces duurt inmiddels al zes jaar. Steenhuis zei gisteren dat het proces “nog gaande is” (min 15).

Zonder deze directe satellietbeelden of radarrecords is het belangrijkste bewijs waarop de aanklager en de rechter zeggen te vertrouwen, telefoontaprecords die zijn verkregen door de Oekraïense inlichtingendienst SBU. Deze bevatten volgens de aanklager de bekentenissen van de Russische soldaten die beschuldigd werden van het aanvallen van MH17, dat ze de verplaatsing van een BUK-raket van over de grens naar de schietpositie hebben geregeld. De tapes die eerder in het openbaar zijn vrijgegeven door Nederlandse aanklagers zijn ontmaskerd als Oekraïens knutselwerk.

In de presentatie van gisteren door Manon Ridderbeks beweert de aanklager SBU-beeldopnames te hebben geverifieerd en is er bewezen dat er niet is geknoeid. Volgens Ridderbeks bewijst een onderzoek van de Zweedse regering naar de authenticiteit van SBU-videobanden, die naar verluidt de beweging van de BUK-raket van de grens naar de schietpositie en vervolgens de raket-contrail na het afvuren, de authenticiteit van de records. Het Zweedse overheidsonderzoek lijkt zich niet uit te strekken tot SBU-geluidsbanden.
Het Zweedse rapport is niet aan de verdediging verstrekt.

mh17

Steenhuis en Ridderbeks (foto) hebben aangekondigd dat de authenticatie van het SBU-bewijs, zowel audio als video, de verantwoordelijkheid is van de Nederlandse onderzoeksrechter. Steenhuis noemde de onderzoeksrechter-waarvan-niemand-de-naam-mag-weten op minuut 10:22 bij het mannelijk voornaamwoord. Hij verwees ook naar het meervoud, “onderzoeksrechters”, en ook naar het enkelvoud. Ter zitting van 8 februari had  Steenhuis het over de onderzoeksrechter ook als zijnde een vrouw.

Ridderbeks bedankte gisteren in haar gescripte toespraak de onderzoeksrechter voor haar werk. Ridderbeks noemde de rechter ook een vrouw (min 11:27, 11:43).

Nederlandse advocaten zeggen dat er geen juridische reden is om de naam van deze vrouw geheim te houden of door Steenhuis en de aanklager te laten camoufleren. Ze zeggen ook dat de advocaten van de verdediging het recht hebben om haar naam bekend te maken, vooral omdat een onderzoek naar de achtergrond van de rechter belangenconflicten en banden met de politie of de Nederlandse staat aan het licht kan brengen – die haar uitspraken in de zaak mogelijk in gevaar brengen. Een Nederlandse rechtbankbron die de identiteit van de onderzoeksrechter kent, stemde ermee in om het vrij te geven maar stopte daar toen mee. Deze bron is bang.

Ambtenaren van politie en justitie waren echter niet bang om geluidsbanden, plus forensische, interpretatieve en analytische documenten die aan een groot aantal telefoontaps zijn gekoppeld, vrij te geven aan de Nederlandse Omroep Stichting (NOS). In het programma “Nieuwsuur” presenteerde men wat ze een “reconstructie” noemden van banden van de gepensioneerde Russische kolonel Sergei Dubinski, één van de vier verdachten, wiens “telefoon werd afgeluisterd door de Oekraïense autoriteiten. De taps zijn een belangrijke basis voor het bewijs tegen de daders. Nieuwsuur heeft de geluidsbanden van de telefoontjes van Dubinski in de maanden juli en augustus [2014].”

“Op basis van die gesprekken, posts op social media en interviews met experts en betrokkenen heeft Nieuwsuur deze reconstructie gemaakt. De separatisten wisten dat hun telefoons konden worden afgeluisterd en dat ze elkaar vaak persoonlijk konden ontmoeten, maar als dat niet mogelijk was, praatten ze aan de telefoon.”

In een bijzin bij deze tekst beweert Gert-Jan Dennekamp (NOS) in het bezit te zijn van “honderden onderschepte gesprekken die een gedetailleerd beeld schetsen van de situatie op dat moment, het ruziemaken, het oorlogstheater van het moment, de rauwe realiteit van een oorlog en van de ambitie om de Oekraïense luchtmacht te raken.”  Ridderbeks had het gisteren in de rechtbank over “duizenden” banden. De kop in de tekstversie van de publicatie van Dennekamp verwijst naar “geluidsbanden van duizenden afgeluisterde gesprekken”.

Dennekamp heeft naar ons weten nog niet eerder gerapporteerd over de zaak MH17 in het beschikbare archief van zijn journalistiek. Hij staat niet vermeld als vast lid van de NOS-staf. Hij identificeert geen van de “betrokken deskundigen en personen” die hij beweert te hebben geïnterviewd; hij meldt geen enkele bron van verificatie van de echtheid van de banden, noch heeft hij of de NOS contact opgenomen met de advocaten van de verdediging, of Pulatov of Dubinski. Dennekamp was opgedragen wat hij moest uitzenden en publiceren.

De fragmenten van Dubinski’s stem op tape zijn erg kort, en het voice-over materiaal, inclusief het commentaar van Dennekamp, bemoeilijkt de standaard forensische methoden voor het controleren van geknoei met tape, invoegingen, insnijdingen en andere vormen van technische vervalsing. Een interpretatie van het uitgezonden materiaal door een technisch expert, aangehaald door een dagblad in Moskou, suggereert dat stemmatching mogelijk is en dat het doel van het lek was om scepsis onder sommige Nederlandse functionarissen jegens de SBU aan de kaak te stellen. Hij voorspelde dat “nu de rechtbank, en niet de aanklagers, zal worden gedwongen om een afzonderlijk groot onderzoek van de nieuwe dossiers te starten. Het proces zal drastisch worden vertraagd.”

In de rechtszaal verwees rechter Steenhuis naar het NOS-materiaal en bevestigde hij dat hij denkt dat het authentiek bewijs is. Hij voegde eraan toe dat het lek niet afkomstig was van de rechtbank of de aanklager. “De nieuwe informatie [sic] is niet uit het dossier gehaald” (min 23), zei Steenhuis. Hij werd tegengesproken door officier van justitie Ridderbeks. Ze zei tegen de rechtbank dat “sommige [van de banden] ich in ons dossier bevinden”. Ze maakte niet bekend of officieren van justitie het NOS-materiaal hadden gekregen van Dennekamp en zijn managers. Volgens Ridderbeks waren zij en haar collega’s niet verantwoordelijk voor het lek. De banden en documenten werden “niet ter beschikking gesteld aan een derde partij” (min 100).

Ridderbeks gaf toe dat ze in de vier dagen sinds de NOS-uitzending contact had gehad met de Oekraïense autoriteiten. “Ze meldden ons dat… een groot aantal van de gesprekken in vervolgingsdossiers in Oekraïne zaten”. Nadat zij de Oekraïense bron voor de banden had erkend, zei Ridderbeks niet hoe ze “in handen waren gevallen” van de NOS. Noch de rechter, noch de aanklager zeiden dat ze de bron van het lek aan het onderzoeken waren, of dat ze het tijdpad van het proces daardoor zouden vertragen.

In plaats daarvan hebben de advocaten van de verdediging aangekondigd dat ze geen telefoontap of opgenomen telefoongesprekken zullen accepteren en verifiëren die door officieren van justitie worden toegeschreven aan Pulatov, Dubinsky of de anderen die in de Nederlandse aanklacht worden beschuldigd. Ridderbeks zei dat Pulatov en de advocaten van de verdediging Pulatovs stem al hadden toegegeven in sommige van de telefoontjes, maar toen “hun toon veranderden” (min. 155). Ze voegde eraan toe dat de banden in het dossier het bewijs waren dat “de verdachten gezamenlijk handelden”, zoals beschuldigd. “Er is geen redelijke twijfel over dat een BUK de oorzaak was van het neerhalen van MH17… De telefoon onderschept [bewijst] dat de beklaagden over de BUK spraken.”

Ten Doesschate (namens Pulatov) vertelde de rechtbank dat het de onderzoeksrechter was geweest die herhaaldelijk had beslist om ondervraging en kruisverhoor van deskundigen te voorkóomen voor de “taalkundige onderzoeken” die nodig zijn om de SBU-banden te authenticeren; ze had de controle van de telefoongegevens expliciet afgewezen als “buiten de reikwijdte” (min 152) van de zaak. Ten Doesschate viel de onderzoeksrechter ook aan omdat die oordeelde dat kruisverhoor van andere Nederlandse experts over de naar verluidt afgevuurde BUK-raket, de lanceerbron en vliegroute en de ontsteking van de kernkop “buiten het bereik” lagen.

Sabine Ten Doesschate (links) met Oleg Pulatov in een op video opgenomen interview van de verdediging die afgelopen november in de rechtbank werd gepresenteerd.

De advocaat van de verdediging concludeerde dat het “daarom onmogelijk is om een behoorlijke forensische analyse te maken [van het bewijs van de aanklager] – onmogelijk om een behoorlijke verdediging te beargumenteren” (min 139).

Nederlandse en internationale advocaten die de procedure observeren, merken op dat als de verdedigers dit menen, ze weg moeten lopen. Volgens één van de bronnen “zijn ze misschien aan het organiseren, niet omdat ze de hoop hebben een vonnis voor Pulatov te winnen op het  districtsrechtbank-niveau, maar omdat ze in beroep willen gaan bij de hogere rechtbank. Dat zal de tijd verlengen, en ook de honoraria van de advocaten.”

SDB is al meer dan 10 jaar vrij, eerlijk en onafhankelijk. Geen miljardair bezit ons, geen adverteerders controleren ons. Wij zijn een door lezers ondersteunde non-profitorganisatie. In tegenstelling tot veel andere publicaties, houden we onze inhoud gratis voor lezers, ongeacht waar ze wonen of het zich kunnen veroorloven om te betalen.

We hebben geen paywalls en alles blijft gratis zonder censuur. In het post-truth-tijdperk van nepnieuws, echokamers en filterbubbels publiceren we meerdere perspectieven van over de hele wereld.

Iedereen kan bij ons publiceren, maar iedereen doorloopt een rigoureus redactioneel proces. U krijgt dus op feiten gecontroleerde, goed gemotiveerde inhoud in plaats van ruis.

Dit is niet goedkoop. Servers, redacteuren fees en web ontwikkelaars kosten geld. Overweeg alstublieft om ons te steunen als donateur of ondersteunend lid, ook wij hebben onze inkomsten zien dalen in deze heftige tijden daarom, KLIK HIER voor IBAN of via PayPal hieronder!, hartelijke dank en veel leesplezier.

Steun SDB via PayPal veilig en simpel.