28 september 2021

SDB

dagelijks nieuws en blogs

Merkel aan het einde van haar tijd

merkel

Als Angela Merkel uit het raam in Berlijn kijkt, wat ziet ze dan? De Spree, de Zwitserse ambassade, de Potsdamer Platz en een land dat ontwaakt is uit verlamming en het leven heeft herontdekt. Een leven heel snel zonder de kanselier. Iedereen die tegenwoordig naar haar kijkt, ziet een vrouw aan het einde van haar tijd: merkbaar moe, stem afbrokkelend, houding machteloos. Op de laatste G7-top zag ze eruit alsof ze er niet meer bij hoorde. En het is waar: over een paar maanden stapt de topdirecteur van de Duitse politiek over naar het privéleven. 

Merkel blijft buiten de grappige verkiezingscampagne van 2021. Ze heeft niets meer te winnen of te verwachten, behalve de gebruikelijke apotheoses die opscheppen over leven en werk. Daarom, en ter wille van de goede herinneringen, een paar feiten waaraan Merkels werk nog lang kan worden afgemeten.

Toen ze in 2005 kanselier werd, nam ze een stabiel land over van Gerhard Schröder. Superkanselier Helmut Kohl ging in 1998 met 35,2 procent van de stemmen met pensioen en Merkel trad zeven jaar later aan met 35,2 procent. Ze presenteerde zichzelf als solide, betrouwbaar, geloofwaardig. Een echt alternatief voor Schröder, die werd beschouwd als een politieke hallodri en een specialist in Poetin, vrouwen, rode wijn en voetbal. Merkels handelsmerk werd de diamant. “Je kent me.” En ze beloofde een regering van vooruitgang en transparantie. Wat Merkel dacht en van plan was, was bekend. Een selectie:

“Bij mij zal er geen tol zijn”

“Het minimumloon is vergif voor de economie.” (Merkel in varianten uit 2005). “We zullen de levensduur van onze kerncentrales verlengen – de veiligste ter wereld.” (Merkel 2005). “Moet Duitsland de schulden van andere landen betalen? Een heel duidelijk nee!” (Merkel al in 1999 op de CDU-poster voor de Europese verkiezingen). “De multiculturele samenleving is geen levensvatbare (sic!) Vorm van coëxistentie.” (Merkel 2000). En later keer op keer werd besloten: “In 2018 zou elke Duitser toegang moeten hebben tot het snelle internet.” (Merkel, Regeringsverklaring 2014). Jaren later, onvergetelijk: “Bij mij zal er geen tol zijn.” (Merkel 2013 voor 20 miljoen kijkers). De tol werd toen beslist.

Het liep altijd anders. Hoe legde de kanselier haar bochten, bochten, bochten uit? Lapidair: men mag nieuwe kennis niet negeren. Deze waren altijd mediawijs en in harmonie met de tijdgeest. Maar hij staat bekend als een informele vriend en leidt vaak op een dwaalspoor. 

Vandaag zie je dat de 16 jaar van Merkel niet de beste waren voor Duitsland, integendeel. Het uitgangspunt van de ellende: Merkel had – in tegenstelling tot voorgangers als Adenauer en Schröder, maar vooral Brandt en Kohl – geen plan, geen idee, zelfs geen project. Het is twijfelachtig of ze ooit een andere veroordeling heeft gehad dan die van absoluut in functie blijven. Het was een ongebruikelijk beroep omdat: vrouw, gesocialiseerd in de DDR, FDJ-activiste, natuurkundige, kinderloos.

Het was goed te zien dat ze een enorme wil tot macht had, waar achtereenvolgens verschillende gevestigde politieke figuren het slachtoffer van werden. Onvergetelijke Merkels “FAZ”-bijdrage eind 1999, waarmee ze Helmut Kohl openlijk afsnauwde toen hij politiek te zwak was om zich succesvol te verdedigen in de donatie-affaire. Velen hadden dit “FAZ”-stuk moeten schrijven, maar zij niet, want Kohl was degene aan wie ze alles te danken had. Iedereen wist waar ze vandaan kwam.

Als een late variant van de oude SED-commando-economie

Merkels curriculum vitae illustreert dat je uit de DDR zou kunnen komen, zeker als streven van het systeem, en toch alles zou kunnen doen, tot en met de Kanselarij. Voor de inwoners van de nieuwe deelstaten is ze, hoewel ze lange tijd een van hen was, een vreemd lichaam geworden. Hun regeringsstijl (“geen alternatief”) lijkt daar voor velen ook een late variant van de oude SED-commando-economie. 

Merkel had vanaf het begin een feilloos instinct voor gevaarlijke concurrenten. En een gevoel van bereidwillige helpers. Het prototype was Volker Kauder, de fractievoorzitter van de CDU/CSU met de langste zittingsperiode (13 jaar) en de minste echo. Iedereen in de fractie had het recht om zijn eigen mening te hebben, en dat was die van Merkel. De leegte die hij achterliet is nog niet gevonden. Kauder heeft ook zijn steentje bijgedragen om de Unie te brengen waar ze nu is: onder de 30 procent. In delen van het land nog steeds een Volkspartij, met het vooruitzicht deze status ook te verliezen, en het lot van het Italiaanse Democrazia Cristiana, of beter: wat daarvan overbleef, als waarschuwingsbord aan de horizon. Niks.

Terug naar Merkel. Ze leerde 15 jaar over politiek in West-Duitsland voordat ze kanselier werd. Ze was niet bekend met de politieke vormgeving van de Bondsrepubliek of het kon haar niets schelen. Laten we u herinneren aan de stelling van Franz Josef Strauss dat er geen enkele democratisch gelegitimeerde partij aan de rechterkant van de Unie mag zijn. Strauss dacht strategisch: wat door de CDU en CSU kan worden verteerd, wordt ingeslikt. Wat onverteerbaar is, wordt uitgespuugd of klein gehouden.

Dit werd een onderdeel van de architectuur van de Unie en dus een essentiële tegenhanger van het succes van de Unie gedurende tientallen jaren. Toen waren er in 2015 eerst vluchtelingen, daarna migranten uit Syrië, Afghanistan en elders en Merkel liet haar “vriendelijke gezicht” zien. Als reactie op dat alles en het geklungel over de kwestie Griekenland (“no bail-out”), werd de AfD opgericht, en die is er nog steeds, rechts van de Unie. In steen gebeiteld, op tien procent. Hoe correct Strauss was, is nu overal in de Duitse parlementen te zien.

Met het klimaatprobleem in de SUV-samenleving

Al vóór 2015 had Merkel haar vakbondspartij voorzichtig naar links, toen steeds duidelijker, opgeschoven. Ze accepteerde dat ‘rechts’ nu door velen wordt belasterd als synoniem voor ‘rechts-radicaal’. De besmetting van een politieke term die staat voor conservatief en dus politiek eervol is, is nooit besproken door Merkel. Dat mag je haar niet alleen verwijten, maar ook degenen (heren) die het toestonden. Dit feit en een sympathiek proces van desintegratie deden de SPD tegelijkertijd krimpen tot een middenpartij. Dat hielp Merkel. Dit met de toenemende economische activiteit van de Groenen, die ondanks hun kinderlijke en crypto-fascistische toespraken profiteren van de Greta’s van onze tijd en met het klimaatprobleem de stedelijke SUV-samenleving binnendringen.

En dus hebben we nu precies de situatie waar Strauss, Kohl en anderen altijd voor hadden gewaarschuwd: een sterke partij rechts van de Unie, de AfD, die al te wijten is aan de “vogelpoep” -toespraak van hun grootvader Gauland en een aantal van andere onsmakelijke gebeurtenissen als een coalitiepartner faalt, wat een alliantie van de Unie met de Groenen binnenkort waarschijnlijk maakt. 

Over migranten gesproken: het was al maanden bekend dat een miljoen mensen ver weg naar Duitsland waren gereisd. De kanselier en haar adviseurs hadden ongeveer zolang om de trein te stoppen of te laten stoppen. Ze deden niets. Toen was het ineens te laat. Met alle bekende gevolgen. Merkel’s opmerking: “Nu zijn ze er.” Het kon haar blijkbaar niet schelen wie de schade had – de Duitse samenleving.

De publicist Stefan Aust was verbaasd toen hij “Die Welt” keurde; hier worden de Duitsers “de afwezigheid van politiek als politiek verkocht”. Eén ding is zeker: Merkel had tijd genoeg en had nog steeds geen plan. Opnieuw. Des te verontrustender was haar uitspraak dat men ‘ze toch niet allemaal kon laten verdrinken’. Ik ken niemand die ervan houdt mensen te verdrinken. Wat is er gebeurd? Het dichtst bij de waarheid is waarschijnlijk Kurt Tucholsky weer met zijn oordeel: Vaak is het niet genoeg om geen idee te hebben, je hoeft het ook niet uit te kunnen voeren. 

De staat regelt het

Dat brengt ons bij Corona en de ramp die de regering-Merkel heeft veroorzaakt. Het beste vaccin ter wereld is uitgevonden in Duitsland, en geen enkele Duitser krijgt het – dat moet je eerst voor elkaar krijgen. Toen de catastrofe al op komst was, sprak Merkel zich uit tegen “vaccinatienationalisme”. Waarom? Waarschijnlijk omdat Merkel goed wordt gerespecteerd in de wereld en in de EU in het bijzonder. Effectiviteit is anders. Zoals het voorbeeld van Israël bewijst: daar vaccineerden ze “onze oudsten eerst” (succes wereldwijd bekend), terwijl in de Kanselarij werd gezegd: “Europa eerst” (mislukking wereldwijd bekend).

Op nationaal niveau ging statist Merkel te werk volgens het motto: de staat zal het oplossen. Ze introduceerde een streng regiment. Vanaf dat moment werd alles voorgeschreven aan de Duitsers en sindsdien zijn verboden vermomd als “regels”. Resultaat: Niet alleen zieken werden opgesloten zoals vroeger, nee, dit keer ook gezonde mensen. De heren Wieler, Drosten, Lauterbach en Spahn fungeren als een beschermend schild voor het publiek. Een capabele minister van Volksgezondheid. Een gedachte. 

Maar je had er ook aan kunnen denken Jeff Bezos te vragen hoe hij een landelijke vaccinatie zou organiseren. Model Amazon. Wat zou er dan gebeurd zijn? Je komt er nooit achter, vroeg niemand hem, maar één ding is zeker: het zou beter zijn gegaan, veel beter, het zou hebben gewerkt. In plaats van Amazon Prime vaccinatie Prime. Anders, sneller, efficiënter. De stranden aan de Oostzee zouden nooit leeg zijn geweest, de staat, economie en samenleving zouden niet zo’n enorme schade hebben geleden, de Duitse stadscentra zouden niet eenzaam zijn geweest, de handel zou niet zijn geruïneerd of zwaar beschadigd en in plaats van 100.000 doden waren er zou slechts de helft van de doden zijn geweest. Het aantal herstelden zou groter zijn geweest, het aantal dat minder was. En de Duitse Ethische Raad had de hele tijd thuis kunnen blijven.

Niets was goed bij Corona

De brutaliteit waarmee staatsklungels tegenwoordig beweren dat ze alles heel goed hebben gedaan, wordt niet alleen door de feiten weerlegd, maar ook gekarikaturiseerd. Niets was goed bij Corona in Duitsland. Te traag, te onduidelijk, te verwarrend. Degenen die zichzelf een schouderklopje geven, zijn trouwens hetzelfde type politicus, partijoverschrijdend, die anderen niet snel genoeg kan veroordelen. Een luchthaven als Berlin-Schönefeld in het zand zetten met min vijf miljard euro (hoeveel kinderdagverblijven, scholen, zwembaden had je kunnen bouwen?) is nauwelijks het vermelden waard. Slapen door een overstroming van de eeuw in het Ahrdal (160 doden): Geen van de politici wil dat het nog een keer was.

Het vleesbedrijf Tönnies als grote coronazondaar aan de schandpaal nagelen – overigens grotendeels ten onrechte, zoals we vandaag weten – was daarentegen een vederlichte opgave voor politieke functionarissen van allerlei pluimage en betekenis. Trouwens, tot op de dag van vandaag heeft niemand zich verontschuldigd, zoals je kunt horen. In plaats daarvan veroordeelden politici een subtiele en slimme satire van acteurs rond Ulrich Tukur en Jan Josef Liefers als een sociale ketterij. Eén dreigde zelfs de kunstenaars om hen verantwoordelijk te houden.

Als dit alles niet was gebeurd, zou je als burger waarschijnlijk niet geloven dat het tot op de dag van vandaag mogelijk is. Geen woord van de kanselier hierover – zwijgen is ook een mening. Tot nu toe was de heersende opvatting dat kunstenaars vrijheid van denken en spreken hebben. Denken. In Merkel Duitsland heeft zich een mengeling van dunne huid en gebrek aan humor verspreid, houding is belangrijk en begrip voor de overheid. Mocht er echt iets mis gaan, dan zijn er nog steeds de een of de ander premier of alternatief ontkenners, sceptici, laterale denkers en/of gelovigen in complotten als zondebokken. 

Waar was de rechterlijke macht?

Het hele jaar 2020 stonden de Duitsers onder constante druk en stonden de media vol met meningen – waar was de rechterlijke macht? Wie heeft onze grondwet, waar we zo trots op zijn, eigenlijk beschermd tegen de aanvallen van de Berlijnse acteurs? Artikel 1 (1) van de Duitse basiswet is uniek in de wereld en heeft echt geen alternatief. “Menselijke waardigheid is onschendbaar.” In Duitsland is deze waardigheid vooral met voeten getreden, op een manier die niet voor mogelijk was gehouden en hoe vaak wordt beschuldigd van autoritaire staten in dit land.

De politiek adviseur Gertrud Höhler, de Bondsdagvoorzitter Schäuble, de filosoof Nida-Rümelin en de publicist en voormalig rechter Heribert Prantl moeten worden bedankt dat “waardigheid” niet is vergeten. Prantl (“Het kan niet de ultieme wijsheid zijn om alleen op vertoon van een vaccinatiekaart aanspraak te kunnen maken op basisrechten”) is voor sommigen sowieso de intellectuele bondspresident die formuleert wat de functionaris – Steinmeier – niet kan doen. In Merkels kabinet speelde ‘waardigheid’ duidelijk net zo min een rol als in het Federale Grondwettelijk Hof, dat op dit punt saai is en verder opvalt met steeds vreemdere uitspraken onder leiding van Merkel-sympathisant Harbarth. 

Tegen de achtergrond van dit alles: waarom is Angela Merkel nog steeds populair? De pers, met een slinkende oplage, wordt gevoed met advertenties van de overheid, alleen “Bild” houdt zich er kritisch en permanent tegen met brede pagina’s. Attitudejournalistiek is inmiddels belangrijker geworden voor televisiepersoneel dan traditioneel onderzoek, en de zon schijnt over Merkel omdat ze meezwemt met de golf van goed en divers.

Ter herinnering: tijdens zijn hele ambtstermijn had bondskanselier Kohl niet dezelfde rugwind van de media als Merkel sinds 2005. Kohl was constant in de storm omdat hij projecten doordrukte tegen de media en de mainstream, vanuit Europa naar de euro naar de Duitse eenheid die in opkomst was. De Hamburgse opiniejournalistiek à la Erich Böhme (“Spiegel”) en Dieter Gütt (“Stern”) konden zich toen niet voorstellen. “Ik wil helemaal niet herenigd worden”, schreef hoofdredacteur Böhme, en daarom werd hij ontslagen door uitgever Augstein. Als het aan Böhme had gelegen, zou Duitsland nooit herenigd zijn en zou Merkel een natuurkundige in de DDR zijn gebleven. 

“Ik kijk er naar uit dat Jezus wordt geboren”

Maar zo is het Merkel-fenomeen ontstaan. Essentieel: Uw houding vol nederigheid en zelfbeheersing. Als totaalkunstwerk signaleert Merkel een verbondenheid met de mensen die ze eigenlijk mist: verpleeghuizen (waar tienduizenden stierven), de nieuwe landen (waar ze openlijk werd afgewezen), een bezoek aan de Berlijnse Breitscheidplatz (plaats delict van de Islamitische massamoordenaar Anis Amri): dit zijn allemaal plekken die Merkel neigt te mijden. Je kunt wel raden waarom. Ze is vaker betrokken bij voetbal, in Wagners Bayreuth, op televisie tijdens een individueel interview, waarin geen kritische vragen worden gesteld. Zinnen als “Ik kijk er naar uit dat Jezus geboren wordt” werden gecreëerd onder interviewstress, in dit geval onder kerststress. Ondanks alle retorische tekortkomingen creëerde Merkel de nimbus van een persoon boven de partijen, helaas ook haar eigen,

Wat blijft er van haar over? Als ze er niet meer is, zullen velen merken wat ze niet in haar hadden. Betrouwbaarheid, visie, verantwoord handelen in elke situatie. Hoe definieert Merkel verantwoordelijkheid? Het is onbekend. Ze heeft immers gezworen te werken voor het welzijn van het Duitse volk en om schade te voorkomen. Maar deed ze dat ook? 

De schemering van de kanselier loopt ten einde, net als Corona. Het blijft perplex, een vertrek is niet in zicht – vooral niet met de Merkel-mutant Laschet. Zoals gebruikelijk zal de verwerking van verantwoordelijkheden, met name in het geval van Corona, niet worden uitgevoerd. Dat was ook het geval na de verkiezingsramp van Merkel in 2017 – de aangekondigde work-up heeft tot op de dag van vandaag niet plaatsgevonden en niemand zit er meer op te wachten. Nu, in 2021, is de situatie als volgt: De meeste burgers zijn (weer) gezond en de doden kunnen sowieso niet meer praten. Hoeveel falen economisch – heel veel! – daar kom je pas achter na Merkel, maar dan kan ze er niets meer aan doen. Een van haar centrale boodschappen in het leven was: “Ik moet eerlijk tegen je zijn, als we ons nu gaan verontschuldigen voor…

Voor veel Duitsers is dit hun land niet meer. 

SDB is al meer dan 10 jaar vrij, eerlijk en onafhankelijk. Geen miljardair bezit ons, geen adverteerders controleren ons. Wij zijn een door lezers ondersteunde non-profitorganisatie. In tegenstelling tot veel andere publicaties, houden we onze inhoud gratis voor lezers, ongeacht waar ze wonen of het zich kunnen veroorloven om te betalen.

We hebben geen paywalls en alles blijft gratis zonder censuur. In het post-truth-tijdperk van nepnieuws, echokamers en filterbubbels publiceren we meerdere perspectieven van over de hele wereld.

Iedereen kan bij ons publiceren, maar iedereen doorloopt een rigoureus redactioneel proces. U krijgt dus op feiten gecontroleerde, goed gemotiveerde inhoud in plaats van ruis.

Dit is niet goedkoop. Servers, redacteuren fees en web ontwikkelaars kosten geld. Overweeg alstublieft om ons te steunen als donateur of ondersteunend lid, ook wij hebben onze inkomsten zien dalen in deze heftige tijden daarom, KLIK HIER voor IBAN of via PayPal hieronder!, hartelijke dank en veel leesplezier.

Steun SDB via PayPal veilig en simpel.