vaccin

Kritiek op de Jonge gaat door vaccineer de ouderen sneller of vertrek

„Vlekkeloos” is het woord dat oud-inspecteur-generaal voor de gezondheidszorg Herre Kingma te binnen schiet als hij terugdenkt aan de vaccinatie tegen de Mexicaanse griep eind 2009. Binnen een paar weken na levering van de vaccins werden destijds miljoenen kwetsbare mensen geprikt. „Dan hadden we nu de druk van de IC’s af”, zegt Kingma. Een evaluatie van het vaccinatieprogramma bevestigt zijn herinnering: de uitvoering verliep „zeer goed”, staat in het rapport.

Helemaal eerlijk is de vergelijking niet. Destijds kwamen de miljoenen vaccins in een keer en waren er niet meerdere soorten vaccins. Tegelijk is het contrast met de uitrol van het huidige vaccinatieprogramma erg groot. Hoewel Nederland na een late en trage start volgens het ministerie van Volksgezondheid bezig is met een forse inhaalslag, blijft er forse kritiek op wat de Tweede Kamer ziet als een te bureaucratische campagne met een onduidelijke strategie. Demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) moet er zich donderdag in het parlement opnieuw over verantwoorden.

Deskundigen zijn niet verbaasd dat het ministerie moeite heeft met de vaccinatie vlot te trekken. VWS is een beleidsministerie en veel minder uitvoeringsdepartement. Kingma ziet al langer met lede ogen aan dat kennis uit de zorgwereld in de toplaag van het ministerie ontbreekt. „Je moet praktisch denkende dokters als topambtenaar hebben, die weten waar ze het over hebben.” Hans de Goeij, directeur-generaal Volksgezondheid van 2002 tot 2009, is het met hem eens. „Tegenwoordig komt iedereen uit de Haagse smeltkroes. Ik kwam zelf nog uit de GGD, maar was toen al een uitzondering.”

Logistieke operatie

De Covid-19-vaccinatie is, veel meer nog dan de Mexicaanse griep-campagne, een grote logistieke operatie. Daar heb je expertise van buiten voor nodig, zegt oud-militair en adviseur crisisbeheersing Gert-Jan Ludden. Hij snapt niet dat het RIVM en de GGD’en, die nu toch al zulke zware taken hebben, ook hierbij in de lead zijn. „Deze organisaties staan al een jaar onder hoogspanning, dat maakt ze kwetsbaar.” Bij Defensie zit de kennis van logistiek en een „operationele mindset” van improviseren die nu nodig is, zegt Ludden. „Zij kunnen de logistiek en planning overnemen, snel vaccinatiecentra opbouwen.”

Bij het RIVM denken momenteel al wel drie medewerkers van Defensie mee. Minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) liet VWS eerder weten tot duizend man beschikbaar te hebben voor allerlei ondersteuning. „Daar is nog geen beroep op gedaan”, zegt een woordvoerder van Defensie.

Bij VWS ontbrak een goed plan en heldere strategie, vindt Ludden. De vaccinatiestrategie wordt iedere week weer net een beetje anders, door bijvoorbeeld weer een doelgroep naar voren te halen, zoals met een deel van het ziekenhuispersoneel en de huisartsen gebeurde. Dat maakt ook telkens de uitvoering anders en dat is volgens Ludden niet handig. „De minister noemt het wendbaar, maar als je steeds afwijkt van je plan heeft dat uitvoeringstechnisch enorme gevolgen. Het fladdert alle kanten op zo, dat geeft onrust.”

Afgelopen week laaide ook de discussie over voorrang voor nieuwe groepen weer op, zoals docenten die weer voor de klas moeten gaan staan. Bij crisisbestrijding moet je achter gemaakte keuzes blijven staan, zegt hoogleraar besturen van veiligheid Ira Helsloot (Radboud Universiteit). „Je moet het simpel houden, het er niet steeds opnieuw over hebben.” Een grotere betrokkenheid van Defensie kan daarbij helpen, denkt Helsloot, die de vaccinatie van de Mexicaanse griep evalueerde. „Over de betrokken militairen van destijds werd gezegd: zij voeren genomen besluiten uit zonder ze telkens weer ter discussie te stellen. Dat werd door andere partijen als bot gezien, maar werkt wel.”

Veel bureaucratie

Een andere belemmerende factor is het grote aantal groepen dat na elkaar voorrang krijgt de komende maanden. Dat zijn er nu negen en binnen bepaalde groepen, zoals ouderen, is er nog weer differentiatie van oud naar jong. „Dat maakt de uitvoering niet makkelijker”, zegt Helsloot, die te veel bureaucratie ziet. Een berucht voorbeeld zijn verpleeghuizen waar sommige bewoners onder de instellingsarts vallen en anderen onder de huisarts, waardoor ze niet gelijktijdig gevaccineerd worden. Vanuit operationeel oogpunt onbegrijpelijk, zegt Gert-Jan Ludden. „Het kan zoveel makkelijker: rij met een mobiel team langs alle verpleeghuizen in een regio, en vaccineer alle ouderen in een keer.”

In de Tweede Kamer zullen partijen De Jonge en demissionair premier Mark Rutte (VVD) donderdag vragen hoe het beter kan. Het vaccinatieprogramma loopt nog maanden door, dus ingrijpen kan nog. Over de suggestie vanuit de Kamer om een extra minister naast De Jonge te zetten, of een speciale regeringscommissaris voor de vaccinatie aan te stellen, zijn de deskundigen verdeeld. Herre Kingma denkt dat zo’n apolitieke commissaris kan helpen de minister te ontlasten. „Zoek een medicus met autoriteit die naast De Jonge technische ballen kan vangen en uitleg kan geven.” Gert-Jan Ludden ziet weer weinig in nog meer betrokkenen bij de vaccinatie. „Zoiets genereert alleen maar meer overlegstructuren.”

Ira Helsloot denkt dat De Jonge een stap terug moet doen, omdat VWS zich in zijn ogen te veel met de uitvoering bemoeit. Dat maakt het proces volgens Helsloot alleen maar stroperiger. Het programma van de Mexicaanse griep kwam ondanks, en niet dankzij, het ministerie tot stand, herinnert hij zich. „De campagne moest in de zomer voorbereid worden, er was toen amper iemand op het ministerie. Het gevolg was dat de uitvoerders het gewoon zelf gingen regelen.”

VWS moet de vaccins blijven inkopen en het daarbij laten, adviseert Helsloot. De Jonge heeft van de vaccinatie te veel een prestigeproject gemaakt en dat maakt hem kwetsbaar, ziet Helsloot. „Hij is er te veel op gaan sturen, daarmee wordt het ook zijn falen. De Jonge moet de uitvoering een blanco cheque geven en zeggen: hier heb je het vaccin, veel plezier ermee.”

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.