kabinet

Wat wist premier Mark Rutte van de Nederlandse luchtaanval in Irak die in 2015 voor tientallen burgerdoden zorgde? De Tweede Kamer wil dolgraag antwoord op die vraag, maar ze moet nog even geduld hebben. Begin volgende week hoopt defensieminister Ank Bijleveld met opheldering te komen.

Bijleveld heeft het er maar druk mee. Eerder deze maand moest ze zelf bijna aftreden vanwege die burgerdoden. De oppositiepartijen waren boos dat ze daar toen pas over te horen kregen. Maar de CDA-minister redde zich door de schuld op haar voorgangster Jeanine Hennis (VVD) te schuiven. Hennis, inmiddels van het Binnenhof verdwenen, wist in 2015 al van de hoed en de rand, maar vond het niet nodig haar kennis met de Kamer te delen.

In een poging voortaan openhartiger te zijn (of had ze andere motieven?) verklapte Bijleveld ook dat meerdere ministeries indertijd zijn bijgepraat over de burgerslachtoffers. Ze zal vermoedelijk niet beseft hebben wat ze hiermee teweegbracht. Want één van die door haar bedoelde departementen was dat van de minister-president. En dat was in 2015, net als nu, Mark Rutte.

Aanvankelijk reageerde de premier nog tamelijk luchthartig op de onthulling van Bijleveld. Of hij destijds was ingelicht kon hij zich werkelijk niet meer herinneren. Misschien was de  informatie alleen ambtelijk gewisseld, opperde hij voor een tv-camera.

Maar daarna hield Rutte zich op de vlakte. Tijdens een langdurige ondervraging door de media gaf hij steeds hetzelfde antwoord: het zou uitgezocht worden. Voorlopig zei hij er helemaal niets meer over.

In die houding blijft hij tot dusver volharden. Ook Bijleveld (naar verluidt door de premier onder curatele gesteld) zwijgt. Het gaat dan ook niet bepaald over niets. De sanctie op de Kamer verkeerd informeren is aftreden, dat weet iedereen. Zou Rutte op liegen tegen het parlement betrapt worden, dan is het afgelopen met zijn carrière als premier. En daardoor vrijwel automatisch ook met het kabinet dat zijn naam draagt.

Is er nog een uitweg voor hem denkbaar? Dat zijn ambtenaren wél wisten van de tientallen burgerslachtoffers, maar dat niet aan de premier vertelden, is uitermate onwaarschijnlijk. Zeg maar gerust uitgesloten. Maar betekent dat dan ook dat die ambtenaren niet bekend waren met het Iraakse drama? Dat zou dan inhouden dat Bijleveld uit haar nek heeft gekletst. Niet ondenkbaar natuurlijk, maar toch niet de meest voor de hand liggende verklaring.

Er zit trouwens nóg een vreemd aspect aan de affaire. Een van de andere ministeries die volgens Bijleveld in 2015 zijn ingelicht is dat van Buitenlandse Zaken. Daar zwaaiden toen Bert Koenders en Lilianne Ploumen de scepter, twee PvdA’ers. En zij wisten absoluut niks over de burgerdoden in Irak, hebben ze al met nadruk verklaard.

Zouden ook Koenders en Ploumen door hun ambtenaren overal buiten zijn gehouden? En zo nee, waarom liegen ze dan nu? Waarom zouden Koenders en Ploumen overigens niet meteen aan de bel hebben getrokken bij hun partijgenoot Lodewijk Asscher, in 2015 vicepremier? Wil dat soms zeggen dat Asscher het ook allemaal geweten heeft, maar vier jaar lang zijn mond heeft gehouden?

Het zijn allemaal dingen die om opheldering smeken, maar we zullen dus nog een paar daagjes in onwetendheid verkeren. Al heb ik wel een donkerbruin vermoeden van wat ons straks te wachten staat, namelijk één groot rookgordijn. Uit de antwoorden van Bijleveld zal, zo verwacht ik, blijken dat de zaak destijds nog niet helemaal duidelijk was. Dat ambtenaren (en misschien ook Hennis, die toch niet meer kan aftreden) de situatie in 2015 onderschat hebben. Dat ze daarom de politieke top niet hebben ingeseind. Kortom: dat Rutte geen enkele blaam treft en dus gewoon kan aanblijven. Is een andere uitkomst eigenlijk wel voorstelbaar?

Reacties

Reacties

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.