DELEN
catalonie
Demonstrators turn on mobile phones to illuminate a bond of solidarity with the Catalan pro-independence prisoners. Pro-independence demonstrators demonstrate in Barcelona in support of the leaders of social movements in Catalonia imprisoned since October 16, on November 16, 2017. (Photo by Miquel Llop/NurPhoto)

Catalanen die ijveren voor onafhankelijkheid krijgen steun van katholieke geestelijken. Nationalisme onder de Spaanse clerus is niet nieuw. Ook terreurbeweging Eta kreeg steun van Baskische priesters en bisschoppen.

Kijk, alles wat de Castilianen bezetten komt in opstand”, vertelt Pere Codina in zijn kantoor naast de kerk van het Onbevlekte Hart van Maria. De parochiepriester toont op zijn laptop triomfantelijk een ‘gifje’, waarop te zien is hoe het huidige Catalonië, Baskenland en Galicië na een verovering al snel weer van kleur verschieten als teken van een herovering. Geen wonder dat het onafhankelijkheidsstreven Catalonië al een jaar in haar greep houdt, want wie in deze knipperlichtgeschiedenis aan het langste eind trekt moet nog maar blijken, wil de priester uit de wijk Gràcia in ­Barcelona maar zeggen.

Codina, en andere kerklieden hielden zich niet stil rond het illegale Catalaanse onafhankelijkheidsreferendum van vorig jaar oktober, dat deze maand in Catalonië uitgebreid wordt herdacht. Tegen de kerkelijke doctrine in ­ondertekenden vorig jaar een kleine vierhonderd Catalaanse kerklieden een manifest vóór het houden van de door Spanjes hoogste rechtsinstantie ­verboden stembusgang.

Het referendum leidde nota bene tot het uitroepen van de Catalaanse ­Republiek, waarna Madrid de regio ­onder curatele stelde. De strubbelingen stortten Spanje in de diepste politieke crisis sinds de democratische transitie, waarvoor een jaar na dato een oplossing waar beide kampen mee kunnen leven nog niet in zicht is.

Franco

Met het referendumverbod kwam de ‘waardigheid en vrijheid’ van de Catalanen in het geding, vonden de opstellers van het manifest. De ‘sociale doctrine’ van de kerk ging daarom voor. Bovendien stond het evangelie aan hun kant vonden de ondertekenaars. Codina ­ondertekende het manifest en stemde vorig jaar overtuigd voor de onafhankelijkheid van Catalonië. “De mensenrechten moeten hier gerespecteerd worden tegen het Spaans nationalisme”, vat Codina zijn standpunt samen.

Nationalisme onder de Catalaanse clerus is niet nieuw. Al onder Franco, die de Catalaanse taal en cultuur decennia in de ban had gedaan, roerden de kerklieden zich: zo was er protest tegen de repressieve praktijken van het ­regime en werd de roep om Catalaanse bisschoppen – die in Catalonië onder de dictatuur van elders kwamen – steeds luider. Ondanks het uitgesproken ­katholieke nationalisme van Franco’s dictatuur, stapte een abt uit het beroemde benedictijnenklooster van Montserrat naar de Franse krant Le Monde waar hij een geruchtmakend interview gaf over de wanpraktijken onder de caudillo.

Maar na veertig jaar democratie staat een deel van de Catalaanse kerk nu weer op de barricaden. In de aanloop naar het referendum werd in een kerk in Barcelona en elders in Catalonië ­gebeden voor de doorgang van de stembusgang, terwijl voor sommige altaren pontificaal een onafhankelijkheidsvlag, de estelada, was neergelegd. Zelfs ­nationalistische nonnen spraken zich publiekelijk uit voor het separatisme.

Kopstukken

En dat terwijl Catalonië een stuk minder religieus is dan de rest van Spanje. Driekwart van de Spanjaarden noemt zich rooms-katholiek. Bij de ­Catalanen ligt dat percentage een stuk lager: de helft. Nergens in Spanje is de ontkerkelijking zo groot als in de ­autonome regio. Van de separatistische kopstukken is naar verluidt alleen de ­afgezette en nu achter de tralies ­verkerende, vice-regiopresident Oriol Junqueras, een praktiserend katholiek.

Codina meet de ‘vrijheid’ van Catalonië de afgelopen decennia af aan de herkomst van de bisschoppen: onder de Franco-dictatuur werden zij door Franco expres uit andere delen van Spanje gehaald. Na de opleving van het Catalaans nationalisme in de jaren van de democratische transitie werden de bisdommen weer geleid door Catalanen. Maar volgens Codina is daar de afgelopen jaren de klad in gekomen, in het kielzog van de politieke onenigheid over het zelfbestuur van Catalonië. “Van buitenaf lijkt Spanje misschien één land, maar dat is het gewoon niet”, legt hij uit. “Het lijkt wel alsof wij binnen de kerk in Spanje nu de slechteriken zijn in deze film, maar wij komen enkel op voor christelijke waarden.”

Baskenland

Catalonië is niet de enige Spaanse ­autonome regio waar de kerk kampt met nationalistische oprispingen. In Baskenland stonden kerklieden aan de basis van de politisering van de Baskische identiteit. De negentiende-eeuwse Baskische ‘vader des vaderlands’, ­Sabino Arana, was gevormd door de ­jezuïeten, de kerkelijke orde die ­afkomstig is uit Baskenland.

Van de machtige Baskische Nationalistische Partij (PNV) die Arana stichtte wordt gezegd dat het de enige Europese politieke partij is die georganiseerd is naar het voorbeeld van een katholieke religieuze orde.

Aan de radicalere kant van het separatisme, onder de eerste Eta-leden die zich verzetten tegen de Franco-dictatuur, waren ook kerklieden te vinden. En toen de terreurgroep ook na 1978 in democratisch Spanje huishield, bleef een deel van de Baskische geestelijkheid desalniettemin een zwak houden voor de beweging.

Exemplarisch is een voorval waarin bisschop José María Setién weigerde een rouwmis te houden voor de conservatieve politicus Gregorio Ordóñez, die slachtoffer was geworden van Eta-­terreur. Té politiek, klonk het verweer. Maar intussen werden in menig Baskische parochie wel speciale ‘nationalistische missen’ gehouden voor omgekomen terroristen. Vaak door leden van het genootschap ‘Coördinator van Priesters voor Baskenland’, dat berucht was omdat het aanschurkte tegen de gewapende onafhankelijkheidsstrijd. Geïnspireerd door de bevrijdingstheologie, die in die jaren in zwang was in Latijns-Amerika, braken de ‘nationalistische priesters’ met de officiële lijn van de kerk in ­Spanje en publiceerden tal van ­manifesten voor zelfbeschikking en ­onafhankelijkheid.

“Wij zijn er altijd van beschuldigd het geweld te vergoelijken, maar dat is niet waar. Wij hebben juist altijd gepleit voor een einde aan het geweld en ­wilden de nadruk leggen op de oorzaken van de problemen”, vertelt Felix Placer. Hij is lid van het genootschap en onderhield persoonlijk contacten met de Eta.

Referendum

Hoewel de Eta zich in mei na decennia van bloedige terreur eindelijk ophief, is de strijd om een onafhankelijk Baskenland voor Placer nog niet voorbij. Naar het voorbeeld van de Catalaanse separatisten wil ook hij in Baskenland een onafhankelijkheidsreferendum. “Wij zijn een deel van Spanje omdat dat ons is opgedrongen net als aan de Catalanen. Je ziet het aan de bisschoppen, die zijn hier tegenwoordig ook weer heel ‘Spanjools’”, constateert hij.

Op veel sympathie van Javier Martínez-Torrón, kerkdeskundige en hoogleraar in het recht aan de Complutense Universiteit te Madrid, hoeft de ­nationalistische clerus in Baskenland en Catalonië niet te rekenen. ‘Politiek proselitisme (bekeringsijver, red.)’, noemt Martínez-Torrón de klerikale steun voor de onafhankelijkheidsstrijd, die volgens hem elke theologische grond mist. “Degenen die zich uitspreken voor de onafhankelijkheid maken misbruik van de kerk, wat tot grote spanningen in de Spaanse bisschoppenconferentie heeft geleid. Deze geestelijken gaan hun spirituele missie ver te ­buiten.”

Met name de steun en de zalvende toon van vergiffenis van de Baskische nationalistische bisschoppen richting de Eta hebben volgens de academicus tot een regelrecht schandaal geleid in de katholieke kerk in Baskenland en in Spanje.

In Catalonië is er volgens de hoogleraar nu eenzelfde tendens van steun aan het eigen nationalisme zichtbaar vanuit de kerk, al gaat het om een minderheid. De rest van de Spaanse clerus is volgens Martínez-Torrón overwegend unionist. In Catalonië hebben de nationalistische geestelijken ondertussen een bijbels argument gevonden voor het eigen engagement. “Als Mozes de wet had gevolgd, zou hij ook niet in ­opstand zijn gekomen tegen de Egyptenaren […]”, verklaarde een van hen.

Reacties

Reacties

Steun echt vrije en onafhankelijke journalistiek via onze sponsors, niet de soort met zakelijke steun die onafhankelijkheid als een slogan gebruikt, maar schrijvers en denkers die niet verplicht zijn om veel geld te verdienen en een passie hebben om de waarheid aan de macht te vertellen. 100% van de opbrengst van de fooienpot gaat naar de individuele schrijvers van de artikelen die u leest. 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.