Het wachten is op de volgende stap?

trump

Zou president Donald Trump een plan hebben gehad toen hij besloot Kassem Soleimani uit de weg te ruimen? Bij vrijwel elke andere regering is zo’n vraag vrijwel zeker overbodig. Natuurlijk hebben ze nagedacht over de consequenties van zo’n verstrekkend besluit. Er is over gebrainstormd, deskundigen zijn geraadpleegd, bondgenoten geconsulteerd. Geen enkele regeringsleider gaat geblinddoekt een mijnenveld in.

Die vraag is meer dan actueel omdat de Britten en Israeli’s al eerder in de gelegenheid schijnen te zijn geweest om de Iraanse generaal en topterrorist naar het paradijs te sturen. Waarom ze er toen van hebben afgezien, weten we niet. De discussie en motivering achter de beslissing maken ze nooit bekend. Maar je mag er van uitgaan dat bij de kosten-baten-analyse de nadelen van een liquidatie groter waren dan de voordelen.

Soleimani was ongetwijfeld een lastpak uit de buitencategorie. Hij was het brein en de strateeg van het netwerk van marionettenmilities die Teheran in Libanon, Syrië, Irak en Jemen had opgebouwd. Dat netwerk is een instrument waarmee Iran zijn grote regionale ambities wil verwezenlijken. De ayatollahs willen de supermacht in het Midden-Oosten worden. En Soleimani was misschien niet de architect van dit project, maar wel de belangrijkste uitvoerder.

En dat verklaart mogelijk waarom Londen en Jeruzalem destijds besloten hem toch niet uit te schakelen. Soleimani was ontegenzeggelijk belangrijk, maar uiteindelijk kennelijk niet belangrijk genoeg. Hij was als militair altijd ondergeschikt aan de politieke leiding. En een regime als in Teheran maakt zich voor zijn ambities nooit afhankelijk van één figuur, hoe belangrijk hij ook voor de buitenwereld mag worden. Generaals hou je kort, dat is een les die alle dictaturen als eerste uit het hoofd leren.

De kans is groot dat de ayatollahs allang een vervanger in huis hebben. Als we de deskundigen mogen geloven was de reputatie van de generaal beter dan zijn staat van dienst. Hij was dankzij zijn uitgekiende pr een legende maar zeker geen strategisch genie. Voor een regime dat altijd een held, en nu ook nog een martelaar, kan gebruiken, was de generaal ongetwijfeld meer dan nuttig maar zeker niet onmisbaar.

Wie Soleimani opvolgt, weten ze waarschijnlijk al in Jeruzalem. De Israëlische inlichtingendienst, de fameuze Mossad, is sinds jaar en dag het best geïnformeerd over wat zich in Teheran afspeelt. En zij zullen zich geen illusies hebben gemaakt dat een Midden-Oosten zonder Soleimani een veiliger Midden-Oosten is. De ayatollahs zullen ongetwijfeld een nieuwe Soleimani naar voren schuiven.

Teheran heeft nu wraak gezworen en je mag hopen dat Washington zich daarop heeft voorbereid. Waaruit die wraakacties zullen bestaan en wanneer en waar de Iraniërs zullen toeslaan is uiteraard nog hun geheim. Wat we wel kunnen uitsluiten is een conventionele oorlog. De ayatollahs zullen die confrontatie niet aangaan. De economische sancties van de afgelopen jaren hebben ook de slagkracht van het leger ondermijnd. Het materieel is verouderd en het moreel van de reguliere troepen zou niet om over naar huis te schrijven zijn. Dat is anders met de Revolutionaire Garde, het elitekorps van Soleimani, maar tegen een supermacht als de VS wordt het toch een ongelijke strijd.

De Iraanse vergelding zal vooral bestaan uit wat de experts asymmetrische oorlogsvoering noemen. Terreuraanslagen, cyberoorlog, sabotage, het ontvoeren en vermoorden van diplomaten en andere Amerikaanse burgers. Dat soort oorlogsvoering is een Iraanse specialiteit en met hun marionetten in Libanon, Irak, Jemen en Syrië kunnen ze het leven van de VS en dat hun belangrijkste bondgenoot in de regio, Saoedi Arabië, buitengewoon onaangenaam maken. Om even de gedachten te bepalen: het is nog maar een paar maanden geleden dat ze de olieproductie van de Saoedi’s door een aanslag met drones op de belangrijkste installaties voor een aantal weken goeddeels lam wisten te leggen.

De ayatollahs hebben bovendien een strategische troef in handen waarvan het belang niet overschat kan worden. Ze kunnen de Straat van Hormuz afsluiten. Deze zee-engte is de achilleshiel van de olie-industrie. Naar schatting 20 procent van de ruwe olie gaat door de Straat van Hormuz per tanker van de landen aan de Arabische Golf naar de wereldmarkt. De wereldeconomie zal een tijdelijk afknijpen van die toevoer wel overleven maar het moet niet te lang duren.

Een nuchtere analyse van de situatie kan maar tot één conclusie leiden. Washington en Teheran zullen een diplomatieke oplossing moeten zien te vinden. In Teheran houden ze meestal het hoofd wel koel, zoals zelfs Trump onderkent. De machtshebbers zullen wel hun tanden moeten laten zien. Daar valt na de verhitte retoriek van de afgelopen dagen niet aan te ontkomen. En ook voor hun geloofwaardigheid in de regio zijn ze gedwongen terug te slaan. Niet alleen in Teheran wordt de aanslag op Soleimani gezien als een ‘oorlogsverklaring’.

Het is daarom van belang welke vorm die vergeldingsacties aannemen. Gaat de beuk erin, met een verwoestende terreuraanslag? Of kiezen ze voor zorgvuldig gedoseerde speldenprikken, zoals het ontvoeren maar niet meteen vermoorden van bijvoorbeeld een niet al te prominente diplomaat? Dat laatste zou een signaal kunnen zijn dat Teheran het conflict niet op de spits wil drijven.

En dan nog zijn we er niet. Diplomatieke signalen moeten ook opgepikt worden. En als we tijdens de Trump-jaren iets hebben kunnen vaststellen is het dat zijn radar daar niet goed op is afgesteld. Toch, er is één ding dat in het voordeel van een diplomatieke oplossing spreekt. De president deinst tot nu toe steeds terug voor grootschalige militaire confrontaties. Hij heeft tijdens zijn verkiezingscampagne van vier jaar geleden beloofd een einde te zullen maken aan ‘onnodige oorlogen’. Er is geen enkele reden om zo’n oorlog in dit verkiezingsjaar te beginnen. Alleen, hij heeft dit niet zelf in de hand.

Reacties

Reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.