vr. dec 2nd, 2022
COP27

Grootse verklaringen over het aanpakken van de klimaatcrisis blijken weinig waard te zijn door een doodgezwegen verdrag uit de jaren negentig dat Europese staten verplicht tot het betalen van schadevergoedingen.

Het smerige geheim van Europa – een geheim dat het ervan weerhoudt om de klimaatcrisis serieus en snel aan te pakken – wordt deze week niet besproken op Cop27, de door Egypte georganiseerde VN-conferentie over klimaatverandering, waarvan vandaag de laatste dag van gesprekken wordt gehouden.

Vermelding van het Energy Charter Treaty (verdrag inzake het energiehandvest) zou blootleggen hoe ver de westerse staten, de grootste vervuilers met broeikasgassen, in staat zijn om de koolstofemissies tegen 2030 te halveren. Als dit niet gebeurt, ligt naar verluidt de wereld op koers voor een catastrofale opwarming van de aarde boven 1,5°C.

Welke grootse verklaringen ze ook afgeven (aangezien de top in Sharm el-Sheikh deze week wordt afgesloten): de realiteit is dat de Europese staten in de nabije toekomst effectief hun handen hebben gebonden door bovengenoemd energieverdrag in de jaren negentig te ratificeren. Ze hebben zichzelf met een enorme financiële last opgezadeld als ze proberen de uitstoot te verminderen.

Europa geeft liever niet toe dat het zichzelf tot gevangene heeft gemaakt van transnationale energiebedrijven. Deze ondernemingen kunnen lidstaten losgeld laten betalen voor schadevergoeding, wat de Europese inspanningen om het energiebeleid gedurende ten minste de komende twee decennia ingrijpend te veranderen, frustreert.

De bepalingen van het verdrag helpen verklaren waarom, ondanks jarenlange klimaattoezeggingen, uit het laatste onderzoek blijkt dat de uitstoot van fossiele brandstoffen tegen het einde van dit jaar een recordhoogte zal bereiken.

Het Energiehandvestverdrag is een van de belangrijkste drijfveren die Europa op die snelweg stuwt.

Een verdere belemmering voor Europa om de problemen met het energieverdrag publiekelijk aan de orde te stellen, is het feit dat het de aandacht zou vestigen op de spanningen over het energiebeleid met Rusland, die aan de basis liggen van de huidige oorlog in Oekraïne. Het zou zelfs een cruciaal stukje van de puzzel kunnen zijn om te proberen te begrijpen wie er achter de sabotage zat van de twee Nord Stream-pijpleidingen die Russisch gas rechtstreeks aan Duitsland leveren – en waarom. De pijpleidingen werden in oktober opgeblazen door een onbekende partij of partijen, hoewel de meest waarschijnlijke dader(s) inmiddels wel bekend zijn maar waarover angstvallig gezwegen wordt.

In plaats daarvan heerst er nog steeds een samenzwering van stilzwijgen over het energieverdrag en de gevolgen ervan. Het niet aandringen op de afschaffing ervan bij Cop27 zal elke voortgangsverklaring bij het aanpakken van de klimaatcrisis ondermijnen.

Geheime rechtbanken
Het Energiehandvestverdrag kwam tot stand kort na de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1991. Energiebedrijven lobbyden voor de goedkeuring ervan om langetermijninvesteringen veilig te stellen in de exploitatie van fossiele energiebronnen in de voormalige Sovjet-Unie, voor het geval deze nieuwe onafhankelijke staten later hun industrie weer zouden terugbrengen naar staatseigendom.

De energiebedrijven kregen het recht om elk verdragslid aan te klagen dat zijn energiebeleid veranderde op een manier die hun winst zou kunnen schaden. Zelfs als staten zich terugtrekken uit het verdrag, betekent een “sunset-clausule” dat ze nog eens 20 jaar aansprakelijk zijn voor schadeclaims. Hoorzittingen vinden in het geheim plaats bij speciale internationale tribunalen.

De Europese Unie en individuele Europese staten, waaronder het Verenigd Koninkrijk, behoren tot de meer dan 50 staten die het verdrag hebben geratificeerd. Er is echter toenemende bezorgdheid in Europa over de impact ervan op hun plannen voor een groene transitie. Italië trok zich in 2015 terug en in een belangrijke ontwikkeling kondigde Duitsland onlangs aan ook te willen stoppen. Spanje, Frankrijk, Polen en Nederland dreigen te volgen. Andere verdragsluitende partijen zijn onder meer Turkije, Japan en staten in Centraal-Azië.

Ondanks de duidelijke nadelen wordt het verdrag agressief gepusht naar Afrika, het Midden-Oosten, Latijns-Amerika en Azië, met de belofte van nieuwe energie-investeringen. Het zal moeilijker worden om de CO2-uitstoot van deze landen te verminderen op het moment dat ze zich aanmelden voor ratificatie.

De Verenigde Staten zijn een waarnemer bij het verdrag, maar niet onderworpen aan de bepalingen ervan. Rusland heeft het verdrag ondertekend maar nooit geratificeerd – desalniettemin oordeelden arbiters van een speciaal tribunaal dat het nog steeds aansprakelijk is.

Compensatie-rechtszaken
Hoewel het handelspact een erfenis van wantrouwen is die voortkomt uit de Koude Oorlog, hebben energiebedrijven het de afgelopen jaren hergebruikt als een instrument om de Europese inspanningen om groen te worden te belemmeren. Staten staan ​​voor een grimmige keuze: ofwel toegeven aan de pesterijen van bedrijven om bij fossiele brandstoffen te blijven, ofwel enorme schadevergoedingszaken tegemoet zien, ter waarde van honderden miljarden euro’s, voor het overschakelen op hernieuwbare energievoorziening.

Zelfs de overstap naar hernieuwbare energiebronnen door Europa brengt volgens het verdrag grote risico’s met zich mee, aangezien de wetenschap rond groene energie voortdurend evolueert en de regelgeving mee verandert. Elke wijziging van het energiebeleid riskeert een golf van schadevergoedingsprocedures.

Als bijvoorbeeld de voormalige Britse Labour-leider Jeremy Corbyn de algemene verkiezingen van 2019 had gewonnen, had zijn regering te maken kunnen krijgen met een reeks verpletterende schadeclaims als ze haar toezegging in het manifest om de Britse energiesector te nationaliseren, had uitgevoerd. Evenzo kunnen staten worden aangeklaagd als ze maatregelen proberen te nemen om brandstofarmoede te beteugelen of energiemeevallers op te leggen.

De bezorgdheid over het vermogen van Europa om de doelstellingen van het Akkoord van Parijs uit 2015 te halen – bedoeld om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5°C (voor zover de mens in staat is Moeder Natuur naar haar hand te zetten) – is toegenomen nu fossiele brandstofbedrijven een reeks overwinningen hebben behaald bij de speciale tribunalen van het verdrag.

Eén van de zwaarst getroffen landen is Spanje, dat al te maken heeft met schadeclaims van € 10 miljard. Ons land riskeert een juridische terugslag over zijn plannen om steenkool geleidelijk uit te faseren. En Italië wordt, zelfs buiten het verdrag, aangeklaagd, onder de sunset-clausule, voor zijn verbod op olie- en gasboringen in de Adriatische Zee. In augustus kende een tribunaal het Britse oliebedrijf Rockhopper £ 210 miljoen schadevergoeding toe wegens de stappen van Italië om groener te worden.

Rusland zit verstrikt in een reeks zaken die het 50 miljard dollar zouden kunnen kosten, wat overeenkomt met het bbp van Slovenië.

Een studie uit 2020 suggereerde dat de totale energie-investeringen die door het verdrag worden beschermd, zo’n 1,3 biljoen euro bedroegen – ver boven de $ 630 miljard die naar schatting wereldwijd in 2020 in klimaatactie is geïnvesteerd. Potentiële compensatieclaims zullen onder het verdrag blijven groeien en tot schadevergoedingen zullen leiden, bovenop de uitgaven voor hernieuwbare energie.

Het valt moeilijk te ontkennen dat deze astronomische compensatiebedragen een beslissende “regulatory chill” creëren, waardoor regeringen ervan worden weerhouden fossiele brandstoffen uit te faseren en over te schakelen op hernieuwbare energie uit angst voor vervolging.

Energiebedrijven haasten zich om de leegte op te vullen. Uit nieuw onderzoek is gebleken dat ze de exploratie naar extra bronnen van fossiele brandstof enorm uitbreiden, waarbij ze de afgelopen twee jaar $ 160 miljard hebben uitgegeven. Het Internationaal Energieagentschap heeft gewaarschuwd dat de wereld de klimaatcatastrofe niet kan vermijden tenzij er een moratorium komt op de opening van nieuwe olie- en gasvelden.

Dat zou kunnen verklaren waarom er een recordaantal lobbyisten voor fossiele brandstoffen bij Cop27 aanwezig is – meer dan de gecombineerde delegaties van de 10 landen die de grootste gevolgen van de klimaatcrisis ondervinden.

Veel te weinig, te laat
In juni drongen leden van het Europees nepparlement er bij de Europese Commissie op aan om het energieverdrag op te zeggen, zodat de lidstaten wijzigingen in hun energiebeleid kunnen aanbrengen in overeenstemming met hun toezeggingen in het kader van de Overeenkomst van Parijs.

Vorige maand waarschuwde de VN dat, zelfs als we aannemen dat geïndustrialiseerde landen zich houden aan hun toezeggingen om de uitstoot te verminderen, de wereld afstevent op een temperatuurstijging van 2,5°C en een catastrofale klimaatcrisis. Maar door te snijden en haast te maken zouden EU-leden de komende twee decennia nog steeds openstaan ​​​​voor juridische acties voor verliezen.

De Europese Commissie heeft in plaats daarvan hervormingen voorgesteld die zullen worden besproken tijdens een conferentie over het Energiehandvestverdrag die later deze maand in Mongolië zal worden gehouden. De amendementen op het verdrag zijn bedoeld om landen als Duitsland, die steeds onrustiger zijn geworden over het verdrag, gunstig te stemmen. Het voorstel zou EU-lidstaten in staat stellen om nieuwe investeringen in fossiele brandstoffen uit te sluiten van het verdrag. Ze zouden ook hun aansprakelijkheid voor bestaande investeringen kunnen verkorten tot 10 jaar of “uiterlijk 2040”.

Klimaatactivisten hebben gewaarschuwd dat het EU-proces veel te weinig en te laat is. Wijzigingen van het verdrag vereisen unanimiteit en hebben voorheen jaren in beslag genomen. En activisten waarschuwen ook dat het plan van Brussel, zelfs als het uiteindelijk wordt goedgekeurd, investeerders in staat zou stellen hoofdkantoren op te zetten in andere jurisdicties, zoals het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland, waar ze nieuwe schikkingsvorderingen zouden kunnen indienen.

Cornelia Maarfield, van de Climate Action Network Europe-groep, vertelde deze maand aan Energy Monitor: “Het is ongelooflijk dat de EU ermee heeft ingestemd om de bescherming van fossiele brandstoffen nog minstens tien jaar vast te houden. Dit betekent dat landen het geld van de belastingbetaler zullen blijven besteden aan het compenseren van fossiele brandstofbedrijven in plaats van de klimaatverandering te bestrijden en over te stappen op een hernieuwbaar energiesysteem.” Ze waarschuwde ook dat de hervorming Europa en andere verdragsluitende partijen nog steeds zou blootstellen aan compensatiezaken voor vervuilende niet-fossiele energiebronnen, zoals waterstof en biomassa. Klimaatactiegroepen hebben een gecoördineerde massale staking van het verdrag geëist, waardoor het in feite teniet wordt gedaan, hoewel de Europese leiders er weinig belangstelling voor lijken te hebben.

Energie oorlog
Ook de problemen met het Europese energiebeleid zijn door de huidige oorlog in Oekraïne sterk op de spits gedreven. Dat heeft de energieprijzen – naast de winsten van de energie-industrie – enorm doen stijgen. Het heeft ook gezien dat Europa op zoek is naar nieuwe energiebronnen, waaronder de verscheping vanuit de VS van een overvloed aan vloeibaar aardgas (LNG) als gevolg van het toegenomen sterk milieu-verontreinigende fracking. Dergelijke leveringen zijn het afgelopen jaar meer dan verdubbeld.

Een nieuw rapport van 50 waakhondgroepen merkt op dat fossiele brandstofbedrijven “graag profiteren” van de chaos op de wereldwijde energiemarkt na de oorlog, door hun winsten te kanaliseren in fracking en nieuwe infrastructuur om vloeibaar aardgas te exporteren. Het omkeren van deze toevloed van fossiele brandstoffen zou in de komende jaren hoogstwaarschijnlijk resulteren in nog meer schadeclaims op grond van het energieverdrag.

De secretaris-generaal van het Energiehandvestverdrag heeft de oorlog in Oekraïne genoemd als een reden waarom EU-leden het pact niet zouden moeten verlaten, met het argument dat een dergelijke stap zou bijdragen aan de energie-onzekerheid van Europa door alternatieve leveranciers van Rusland, zoals Azerbeidzjan, tegen te werken.

Maar in werkelijkheid is het verdrag nauw verbonden met de bereidheid van de Europese Unie om voor de Amerikanen hun oorlog in en door Oekraïne (tegen Rusland) te financieren en vooral het veel duurdere gas uit de VS te kopen, en de aanhoudende geopolitieke nagalm hiervan is allemaal rampzalig voor het milieu.

In de jaren 2000 vormde het verdrag de achtergrond voor een energieoorlog tussen Rusland en Oekraïne, aangezien de economieën van beide bleven worstelen in de nasleep van de ineenstorting van de Sovjet-Unie. Moskou was verontwaardigd over het feit dat Kiev zijn schulden voor gasleveringen niet kon betalen, en beschuldigde het ook van het stelen van gas op weg naar Europa, de grootste klant van Rusland. Als reactie hierop sloot Rusland tweemaal de bevoorrading via zijn Oekraïense net af, de tweede keer – begin 2009 – waardoor ook Europa van gas werd afgesloten. De afsluiting kwam tijdens een van de koudste winters van Europa. Investeerders in de Russische gasreus Gazprom en het Oekraïense nutsbedrijf Naftogaz vochten jarenlang verschillende geschillen uit in arbitragehoven. Het was het mislukken van het verdrag om deze op te lossen dat Moskou ertoe bracht zich in 2009 terug te trekken.

Deze spanningen verergerden ook de verdeeldheid tussen Oekraïense politici die naar Moskou keken voor veiligheid, inclusief energiezekerheid, en degenen die er de voorkeur aan gaven een bondgenootschap te sluiten met de EU en de NAVO. Uiteindelijk veroorzaakten die verdeeldheid, het weigeren van de NAVO haar beloften jegens Rusland na te komen, en de Oekraïense burgeroorlog die het veroorzaakte, de invasie van Rusland en droegen ze bij aan het besluit van de Verenigde Staten (en hun vazalstaten in Europa) om rechtstreeks bij de oorlog betrokken te raken door wapens te leveren aan Oekraïne.

Explosies van pijpleidingen
Europese zorgen over de zekerheid van de Russische gasvoorziening via Oekraïne leidden tot de aanleg van twee pijpleidingen – Nord Stream 1 en 2 – van Rusland rechtstreeks naar Duitsland via de Oostzee. De eerste opende in 2011, terwijl de tweede in 2021 klaar was.
Maar daarmee werden de problemen die het energieverdrag veroorzaakte verderop in de “pijplijn” gewoon omzeild. Terwijl het Westen zijn vijandigheid jegens Rusland intensiveerde, vooral na de invasie van Oekraïne in februari, kwam Duitsland er middenin te zitten.

Als het via Nord Stream Russisch gas accepteerde voor de verwarming van woningen en zijn industrieën, liep het het risico het sanctieprogramma van het Westen te overtreden. Maar als het terugkomt op de deal, kan het worden aangeklaagd onder de voorwaarden van het energieverdrag door Europese bedrijven die in het project hebben geïnvesteerd.

Zoals de voormalige Duitse minister van Milieu, Svenja Schulze, in februari opmerkte over het probleem van haar land: “We lopen ook het risico om voor internationale arbitragehoven te belanden met schadevergoedingsclaims als we het project stopzetten.” In plaats daarvan probeerde Duitsland tijd te winnen door de certificering van Nord Stream 2 uit te stellen. Het raadsel van Berlijn over hoe verder te gaan werd vorige maand eindelijk opgelost toen een reeks explosies grote gaten scheurde in zowel de Nord Stream 1 als 2 pijpleidingen. Rusland werd uitgesloten van het onderzoek, terwijl Duitsland, Zweden en Denemarken hun bevindingen tot nu toe geheim hebben gehouden.

Zweden heeft gezegd dat het vanwege “nationale veiligheid” formeel geen informatie uit zijn strafrechtelijk onderzoek kan delen.

Dit alles zou reden tot grote bezorgdheid moeten zijn. Het energieverdrag werkt niet alleen als een grote ontmoediging voor een veelgeprezen groene nieuwe deal, maar het helpt ook om de energieconflicten en -oorlogen te bestendigen die de vooruitgang in de richting van de internationale samenwerking die nodig is om de uitstoot te beteugelen, hebben ondermijnd.

Veel deskundigen zijn het erover eens dat de wereld aan de rand van een klimaatafgrond staat als er niet snel actie wordt ondernomen om de uitstoot te verminderen. En toch kweekt de juridische architectuur van energieregulering wantrouwen en antagonisme, waardoor staten tegenover elkaar komen te staan ​​- en tegenover de toekomst van de mensheid.

Geef een antwoord

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.