omtzigt

Het laatste wat je moet doen is tegen Pieter Omtzigt zeggen wat hij moet doen

Pieter Omtzigt zit overwerkt thuis, maar drukt toch een flinke stempel op de coalitievorming. De CDA-top kan geen grote stappen zetten zonder zijn steun, zwaargewichten proberen te voorkomen dat het formatieproces strandt en de partij scheurt. ,,Hij moet erkenning krijgen.’’

Het is één uur ’s nachts als de bijna-complete CDA-fractie samenkomt in een ruime vergaderzaal in het Tweede Kamergebouw. In de zoveelste schorsing van het verhitte debat over de ‘pre-formatiekwestie’ op 2 april zien tientallen journalisten door de lamellen van de zaal hoe fractieleider Wopke Hoekstra het woord neemt, hoe papieren worden rondgedeeld en hoe er minutenlang gediscussieerd wordt over de cruciale vraag van deze nacht: vertrouwen ze premier Mark Rutte nog na diens geheugenverlies over ‘Omtzigt-gate’? De premier had gesproken over een ministerspost voor het Kamerlid, maar zei eerder juist dat dit absoluut niet ter sprake was gekomen.

Moeten de CDA’ers nu meegaan met de motie van wantrouwen, de rode kaart voor demissionair premier? Er gaan stemmen op om die motie te steunen, meldt een bron. Maar uiteindelijk gaat het CDA voor een motie van afkeuring, een iets mildere tik op de vingers, de gele kaart. Het land zou anders in een bestuurlijke crisis gestort worden, beseffen CDA’ers.

‘Gesloopt’
Grote afwezige tijdens dit beraad: Pieter Omtzigt. De man om wie dit debat draait – ‘functie elders’ – zit ziek thuis, overwerkt na loodzware jaren waarin hij diverse affaires ontrafelt en naar eigen zeggen ‘gesloopt’ wordt door tegenwerking, ook van het kabinet. Overdag is er nog wel even contact geweest tussen Hoekstra en zijn nummer twee, maar ’s nachts, als het erom spant, lijkt er geen ruggespraak, stellen bronnen.

Dus blijft tot nu voor diverse prominente CDA’ers onduidelijk wat Omtzigt eigenlijk van de afwikkeling van zíjn kwestie vindt. En ook wat Ruttes grootste parlementaire luis in de pels denkt over het feit dat de partij de deur toch op een kier houdt voor samenwerking met diezelfde Rutte.

Geen idee, erkennen niet de minste bronnen schoorvoetend. Zo gijzelt een afwezige Omtzigt een deel van het formatieproces: zonder zijn betrokkenheid kan het CDA geen grote stappen zetten in onderhandelingen, zonder het CDA is een nieuwe coalitie ver weg.

Zelden wierp een afwezig Tweede Kamerlid zo’n grote schaduw over de coalitievorming. Ondertussen komen er omineuze signalen uit Enschede, waar Omtzigts echtgenote Ayfer Koç – ook CDA-raadslid – weinig onduidelijkheid laat bestaan over de vraag of Rutte door kan gaan: ,,Deze premier kan toch nooit meer het vertrouwen in de rechtsstaat herstellen’’, twitterde ze onlangs. In de partij wordt sussend gezegd dat ‘zij niet in onze fractie zit’. Maar een andere CDA’er is wel bezorgd: ,,Ik heb het idee dat Ayfer niet aan de juiste knopjes draait bij Pieter.’’ Bronnen in de nabijheid van het Kamerlid stellen dat hij inderdaad zou twijfelen of het CDA nog in een coalitie moet stappen met Rutte als premier.

En Omtzigts stem weegt zwaar voor de christendemocraten. Het electorale kanon zette de Toeslagenaffaire mede op de kaart en haalde in zijn eentje 340.000 stemmen bij de verkiezingen in maart, goed voor zo’n vijf van de vijftien CDA-zetels.

Er is heus ‘contact’ tussen Hoekstra en Omtzigt, wordt steeds bezworen, al is dat op cruciale dagen soms ook niet meer dan een appwissel

Toch krijgt Hoekstra nu rugdekking noch een tik op de vingers van zijn belangrijkste Kamerlid. De partijtop wil de geliefde parlementariër nu juist ook niet dwingen om kleur te bekennen. Hij is immers overwerkt. ,,Hij wil rust, dan wil je hem ook niet onder druk zetten’’, zegt een ingewijde. Er is heus ‘contact’ tussen Hoekstra en Omtzigt, wordt steeds bezworen, al is dat op cruciale dagen soms ook niet meer dan een appwissel. Omtzigt zit niet bij het fractieberaad, ook niet virtueel: ,,Zieken zijn er niet bij’’, meldt een bron afgemeten.

Invaller
Terwijl Tweede Kamerleden soms tijdelijk hun zetel aan een invaller geven als ze naar verwachting langere tijd uit de roulatie zijn, besluit Omtzigt dat vooralsnog niet. Dat wekt weer verbazing bij andere partijen op het Binnenhof, al stellen CDA’ers dat het nog niet vaststaat dat Omtzigt lang afwezig zal blijven.

Hoewel de parlementariër als superloyaal wordt beschouwd, is er grote behoedzaamheid in de partijtop te voorkomen dat Omtzigt zich wil afscheiden. ,,Hij moet comfort krijgen en erkenning’’, zegt een partijprominent. Er is geroezemoes over het risico van een breuk, ook aangewakkerd door een peiling van Maurice de Hond die een lijst-Omtzigt veel meer zetels toedicht dan het CDA.

Maar zover wil niemand het laten komen binnen de partij. Omtzigt is een diamant die de partij wil behouden. Waar andere media nog melding maakten van een ‘fluistercampagne’ tegen de parlementaire pitbull is binnen de partij juist vooral bezorgdheid en mededogen te horen over ‘onze Pieter’, zoals hij nu steeds genoemd wordt. Een CDA-topper zag hoe hij zich jaren over de kop werkte: ,,Dat trek je niet recht in een paar maanden.’’

Het achtergebleven dagelijks bestuur had na het vertrek van partijvoorzitter Rutger Ploum maar één doel: iemand vinden die wordt vertrouwd door Omtzigt. De net aangetreden waarnemend partijvoorzitter Marnix van Rij en de buitengewoon adviseur Ank Bijleveld (ook minister van Defensie) hebben nu als belangrijkste missie Omtzigt erbij te houden en verhoudingen te normaliseren. Het nieuwe duo moet een brug slaan tussen Den Haag en Enschede.

Laten we sowieso zorgen dat de boel afkoelt en dat een deel van de schade aan de verhoudin­gen wordt hersteld

Wopke Hoekstra
Van Rij is al lang een fan van Omtzigt en prijst diens bestseller Een nieuw sociaal contract op social media. Ook kwam Van Rij in het geweer toen Omtzigt op een onverkiesbare plek werd gezet. ,,Ze zijn on speaking terms’’, weet een betrokkene. Bijleveld kent Omtzigt ook al heel lang. De twee hebben een sterke vertrouwensband, zij adviseert hem nu met klem om echt rust te nemen.

Of deze ‘vredesmissie’ van mastodonten gaat slagen, is ongewis. Omtzigt zelf heeft een flinke inhoudelijke agenda – te lezen in zijn boek – en het is maar de vraag of de nieuwe coalitie deze helemaal kan overnemen en uitvoeren. Er zijn littekens van de afgelopen jaren. Omtzigt was ook niet gelukkig met zijn rol in de verkiezingscampagne. Waar hij na een poos was gewend aan het idee dat hij de running mate was van Hugo de Jonge, kreeg hij dat gevoel niet met Hoekstra toen die het stokje had overgenomen in december.

Geen koningskoppel
Hoekstra had weinig tijd om zich het lijsttrekkerschap eigen te maken en een geoliede campagne op te zetten. En running mates hebben ze in de VS, maar hier niet, zo zou de benadering van Hoekstra zijn geweest. Campagneleider Raymond Knops zag een koningskoppel ook niet zitten. ,,Doodzonde’’, klinkt het vanuit meerdere hoeken in de partij.
Daarbij liep Omtzigt op zijn tandvlees en in televisieoptredens en debatten ging hij langs het randje met emotionele oprispingen en felle uitlatingen. Op enig moment daagt hij zelfs premier Rutte uit voor een confrontatie in een debat, hoogst ongebruikelijk voor een nummer twee: ,,Pieter was heel druk met zijn eigen boek’’, zegt een bron. ,,Daarna was hij meteen knock-out.’’ Hoekstra laat tegelijkertijd weinig warmte blijken voor Omtzigt; hij vertelt in de campagne dat hij Omtzigts boek ‘niet van kaft tot kaft’ heeft gelezen.

Afkoelen
Toch moet met tijd ook deze diepe wond gaan helen, hopen betrokkenen. ,,Laten we sowieso zorgen dat de boel afkoelt en dat een deel van de schade aan de verhoudingen wordt hersteld’’, zei CDA-leider Wopke Hoekstra na zijn gesprek met informateur Herman Tjeenk Willink vorige week. Drie weken lijken ook Hoekstra te kort. Hoekstra vertelt steeds dat het ‘niet aan het CDA’ is om nu over een coalitie te spreken, na een verkiezingsverlies en met winst van ‘de liberalen’.

Het laatste wat je moet doen is tegen Pieter zeggen wat hij moet doen

Zo koopt het CDA ook tijd om intern de boel op orde te krijgen, denken bronnen bij andere partijen. Die zien een verband tussen die afwachtende en nog onwillige houding van Hoekstra in de pre-formatiefase en de onzekerheid over het gebrek aan steun van Omtzigt. ,,Wij hopen dat het CDA deze weken helder krijgt hoe ze een eventuele formatie in wil’’, zegt een ingewijde.

En als Omtzigt er straks zelf weer helemaal staat? ,,Dan moet hij betrokken worden bij de rest van de kabinetsformatie”, zegt een partijbron. Zijn afwezigheid verlamt nu de CDA-formatie, zijn terugkeer moet de coalitievorming juist vooruit helpen. ,,We moeten hem erbij houden. Niemand wil om hem heen.’’ Maar de druk opvoeren? Dat is taboe, weet een ander: ,,Het laatste wat je moet doen is tegen Pieter zeggen wat hij moet doen.”

Abonneer u nu op onze gratis elektronische nieuwsbrief SDB-nieuws klik hier om te registreren