DELEN
rutte

Als Mark Rutte jongleert met woorden, moet je altijd oppassen. Voor je het weet ontstaat een nieuwe, mistige werkelijkheid, waar de waarheid achter de horizon verdwijnt. Je moet extra scherp opletten als het koningshuis in het geding is. Dan is de premier op z’n best. Heel weloverwogen neemt hij je bij de neus, verandert hij het perspectief, kneedt en masseert hij de feiten. Tot je het nog bijna gaat geloven ook.

Voor zijn laatste goochelact – over de belastingcompensatie voor het Koninklijk Huis – verdient Mark Rutte een dikke tien. Met een griffel. Het is zó knap, dat het verdient te worden ontrafeld. Ook omdat als gevolg van de strapatsen van Rutte iets heel erg mis dreigt te gaan in het aangekondigde ‘historisch onderzoek’ naar het inkomen van de Oranjes. Lees mee, en lees s.v.p. precies mee.

“Het enorme ‘onbehagen’ van politici en ambtenaren dat werd blootgelegd. Het gehannes. Het gedoe.”

Drie weken geleden meldde RTL Nieuws dat het Koninklijk Huis sinds begin jaren 70 een compensatie krijgt omdat de Oranjes vanaf toen belasting moesten gaan betalen over hun privévermogen. Wat ik het meest onthullend vond aan de publicaties van collega Roel Geeraedts was het enorme ‘onbehagen’ van politici en ambtenaren dat werd blootgelegd. Het gehannes. Het gedoe. De enorme druk en gevoeligheid. De ergernis. Maar de kwestie van de compensatie is ook nu nog politiek zeer relevant: hij werkt immers nog steeds door.

Wat meldde RTL Nieuws eigenlijk exact? Dat er lang en indringend is gesproken over een vorm van compensatie voor het schrappen van die belastingvrijstelling. Natuurlijk niet via de fiscus, zoals sommigen denken, maar via de begroting. En dan niet via een verhoging van de uitkering aan de vorst, maar door een extra verhoging van de vergoeding voor zogeheten functionele kosten voor het Koninklijk Huis. Waarschijnlijk – maar dat weten we niet zeker – onder de noemer van jaarlijks terugkerende ‘incidentele kosten’.

“Het oogt als een deal, het klinkt als een deal, het ruikt naar een deal – daarom noemde RTL Nieuws dit een deal.”

Tot deze conclusie kwam Roel Geeraedts na bestudering van de vertrouwelijke stukken in het Nationaal Archief. In onze berichtgeving spraken we over ‘verwevenheid’ met de begroting, en concludeerden dat de tegemoetkoming was ‘weggemoffeld’ onder andere posten (de functionele kosten). Dat werd nadien bevestigd door stukken in het openbaar deel van het Nationaal Archief. Uit een verslag blijkt dat de toenmalig premier en de minister van Financiën ‘overeenstemming hebben verkregen’ over het toevoegen van 150.000 gulden aan de begroting om van het fiscale gedonder af te zijn. Hoe dat exact in de begroting werd verwerkt, bleef in koninklijke nevelen gehuld. Mede daarom: het oogt als een deal, het klinkt als een deal, het ruikt naar een deal – daarom noemde RTL Nieuws dit een deal.

Premier Rutte ontkent dat er een deal is. Dat wil zeggen: hij ontkent het woord. Rutte vindt het een vervelend woord. Het klinkt zo smoezelig en verdacht. Hij vindt het zo’n vervelend woord dat z’n hele verdedigingslinie erop gericht is deze deal (of afspraak, of overeenkomst) te ontkrachten. Het is de oudste politieke truc ter wereld, en Rutte deed het vorige week in het debat meermalen. Lees maar terug. Rutte zegt niet dat de publicatie van RTL Nieuws niet klopt. Hij verzette zich slechts tegen ‘het beeld’ en ‘de suggestie’ die daarna waren ontstaan. Alsof de belastinginspecteur elk jaar iets zou aftikken met de schatkistbewaarder van de Oranjes.

“De slimme jongens en meisjes op het ministerie van Algemene Zaken weten hoe dit soort spindoctor-praktijken uitpakt: zand in de ogen.”

Rutte ontkent iets wat niet is beweerd. Lees z’n curieuze en ontwijkende brief er maar op na. Er is ‘geen bewijs’ gevonden dat het ‘inkomensbestanddeel’ is verhoogd. De crux zit hem in de inperking van de kwestie – door het terug te brengen tot de formulering ‘inkomensbestanddeel’. De uitkering dus. Tsja, zo kan ik ook geen bewijs vinden. Nog zo’n handigheidje: ook is niet gebleken dat er een ‘afspraak’ is dat belasting wordt terugbetaald. Nee, wie zei dat dan? De slimme jongens en meisjes op het ministerie van Algemene Zaken weten hoe dit soort spindoctor-praktijken uitpakt: zand in de ogen. Pers en politiek in verwarring. Huh? Geen deal?

Jazeker wel. RTL Nieuws houdt op grond van alle documenten vol: er is destijds geld toegevoegd aan de begroting. Ter compensatie van het geraamde inkomensverlies omdat belasting over vermogen moest worden betaald. Bewijs in overvloed. Dat bedrag op de begroting – waarschijnlijk onder de noemer functionele kosten – is sinds 1973 geïndexeerd. Al die jaren steeg het dus mee.

Omdat Rutte niet glashard wil liegen, erkent hij tegenover de Tweede Kamer zuinigjes wel dat er ‘een relatie’ was tussen het belasting gaan betalen door de Oranjes, de uitkering die de vorst vanaf toen kreeg, en de overige kosten die de staat toen ging betalen. Hij herhaalde het meermalen in het debat, zodat hij later kan zeggen: ja, maar dát heb ik toch nooit ontkend?

Het is zorgelijk dat de belastingcompensatie via de begroting niet is opgedoken in het rapport van de commissie-Zalm in 2008, na alle ophef over vliegkosten, de Groene Draeck en fiscale voordelen voor het Koninklijk Huis. Of wist de commissie van Gerrit Zalm het wél, en wees men daarom fijntjes in paragraaf 3.3.4. op de zogeheten ‘comptabele benadering’ – de begrotingsspelregels die voorschrijven dat je niet stiekem met potjes geld mag schuiven? In elk geval had Zalm het moeten weten. Net zoals de club topambtenaren die vorige jaar een gewichtig uitziende evaluatie maakten over de begroting van de koning en de zogeheten ‘belastingvrijdom’ – geen woord over hoe de compensatie voor het betalen van belasting over privévermogen in elkaar stak.

“Als ik historicus was, zou ik me niet voor dit soort politieke fratsen van de premier laten gebruiken.”

Nog zorgelijker is hoe Rutte met zijn zogenoemd ‘historisch onderzoek’ nu al voorsorteert op nóg meer mist. Hij wil laten onderzoeken wat niet is beweerd. Wat wél is beweerd (compensatie via de begroting) wil hij juist niet laten onderzoeken. Om zeker te stellen dat nader bewijs voor de publicatie van RTL Nieuws niet opduikt. En wellicht om ander ongemak buiten beeld te houden.

Machiavelli in 2016. Hoe doet Rutte dat? Zo: “Het historisch onderzoek richt zich op de overwegingen die een rol hebben gespeeld bij de bepaling van het inkomensbestanddeel.” Daar is dat woord weer, dat de handige adviseurs en juristen op Ruttes ministerie opduikelden. Inkomensbestanddeel, alleen de uitkering van de koning dus, om het onderzoek bijna ongemerkt in te perken. Naar precies waar het niet over ging. (Hoewel het even opmerkelijk is dat de premier niet kan vertellen hoe álle bedragen in 1973 zijn opgebouwd).

Als ik historicus was, zou ik me niet voor dit soort politieke fratsen van de premier laten gebruiken. Ik zou álle componenten willen onderzoeken – de hoogte van de uitkering, én alle vergoedingen van functionele en declarabele kosten en andere betalingen via de Rijksbegroting. Als ik Kamerlid was, zou ik me niet het bos in laten sturen met zo’n kwestieus ingeperkt nep-onderzoek. Als ik de Algemene Rekenkamer was zou ik sowieso zelfstandig onderzoek instellen naar dit dossier, waarin jaar in, jaar uit feiten zijn onthouden aan de Tweede Kamer en de samenleving.

Toegegeven, meesterlijk gegoochel van Mark Rutte. Maar met waarheidsvinding heeft het allemaal niets te maken. Integendeel, het riekt naar iets anders. Naar strategie. Het bewijs ligt gewoon in het archief. Mocht ooit alsnog blijken – na een overheidsonderzoek dat wél volledig en grondig is – dat RTL Nieuws op het verkeerde been is gezet door die officiële documenten in het Nationaal Archief, dan zal ik Mark Rutte een krat cola sturen, met ons welgemeende excuus. En een kist goeie wijn naar de koning, ook met excuus.

Tot die tijd blijft ons verhaal over compensatie voor het betalen van belasting via de begroting gewoon staan. Lijkt mij een goeie deal.

Reacties

Reacties

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.