DELEN
economie

Zombies zijn alomtegenwoordig. Niet in horrorfilms, maar in de economie. Een toenemend aantal bedrijven is insolvent als ze eerlijk wordt beoordeeld. Niemand kan zich zo’n eerlijke overweging veroorloven, omdat dan de illusie van de overwonnen crisis instort. Als de rente stijgt, is het spel gauw afgelopen.

Volgens schattingen van Bank of America zijn 9% van de bedrijven in Europa “zombies”, dwz feitelijk insolvent en alleen levend, omdat zij de rentebetalingen met moeite kunnen voldoen.

Volgens andere schattingen ligt het aandeel van het kapitaal in zombies op 5-18%, met name Italië, Spanje en Portugal zien er slecht uit. Zelfs in de noordelijke landen van de EU zullen er niet maar een paar bedrijven zijn die alleen rondkomen in een nul-procent-rente-omgeving.

Het ziet er in de andere regio’s van de wereld niet beter uit. Bijvoorbeeld, een jaar geleden schatte de Bank for International Settlements dat ongeveer 20% van de Amerikaanse bedrijven in de problemen zou komen als de rente steeg. Zombie-problemen in China zijn ook al bekend, vooral onder staatsbedrijven die ondanks de recordschuld, overcapaciteit en lage productiviteit in de markt actief blijven. In Japan, het land waar de zombies sinds het begin van de jaren negentig voor het eerst verschenen – na de ineenstorting van de onroerend goed- en de aandelenbubbel – zullen er vast wel aardig wat het nog steeds gered hebben.

De opkomst van zombies is geen toeval, maar de logische consequentie van het door politic gevolgde beleid van de afgelopen decennia. Steeds wanneer een recessie of een crisis op de financiële markten dreigde hebben de centrale banken gereageerd met royale liquiditeitsinjecties en renteverlagingen. Na de meest recente crisis hebben ze echter nooit de rente boven het niveau van vóór de crisis verhoogd. Als gevolg van deze asymmetrische reactie kende de rente slechts één richting: omlaag.

Structureel dalende rentetarieven, echter, verleiden bedrijven, banken en beleggers om te werken met steeds minder eigen vermogen en steeds meer gebruik van schulden. Omdat deze trend van schuldvergroting op alle niveaus – van de financiële sector tot de reële economie – nog steeds toeneemt, groeit de vatbaarheid van het systeem voor crises. De centrale banken moeten steeds vaker en steeds forser ingrijpen.

Het enige doel van de interventies is het handhaven van de illusie van solvabiliteit. Ten koste van alles moet worden voorkomen, dat de burgers dit superbedrog doorzien, want dit zou niet alleen fataal zijn voor de betrokken debiteuren en crediteuren, maar ook voor de wereldeconomie als geheel. Een crisis zou de Grote Depressie van de jaren dertig gemakkelijk overschaduwen.

Een duidelijk symptoom van deze ontwikkeling is het aantal schijndoden in het systeem, de zombies: het zijn de bedrijven die alleen het geld kunnen genereren voor (al verminderde) rentebetalingen en die door de banken in leven worden gehouden – alleen omdat ze zelf de waardevermindering (afschrijvingen vanwege failliete bedrijven) niet aankunnen.  Zombiebanken en zombiebedrijven ondersteunen elkaar. Bij elke nieuwe crisis neemt ook het aantal zombies toe, omdat er nieuwe bij de oude worden gevoegd.

Het handhaven van deze illusie is duur. De zombies schaden de algemene economische ontwikkeling op verschillende manieren:

– Lagere productiviteitswinst: al jaren zien we wereldwijd een daling van de productiviteitswinsten. Ondanks alle innovaties stagneert de productiviteit per hoofd van de bevolking en daarmee de welvaartsgroei. Het lijkt waarschijnlijk dat zombies hier een sleutelrol spelen.

Uit gegevens blijkt dat de vooruitgang terugvalt op een klein aantal toonaangevende bedrijven in elke sector. De andere bedrijven kunnen deze vooruitgang niet bijhouden, wat misschien komt omdat ze noch de financiële noch de personele middelen hebben om die vooruitgang te boeken. Bedrijven die moeite hebben om hun financiële verplichtingen na te komen, investeren niet in nieuwe apparatuur en innovatie.

– Slechte omstandigheden voor iedereen: de zombies brengen niet alleen direct schae toe, maar ook indirect. Bedrijven die alleen geïnteresseerd zijn in liquiditeit handelen anders dan bedrijven die op lange termijn rendabel willen zijn om de nodige investeringen te doen. Dientengevolge duwen zombies vaak het prijspeil voor de hele sector naar beneden en maken het de nog steeds gezonde bedrijven moeilijker om hun ontwikkeling voort te zetten.

– Banken hebben een voorliefde voor zombies: banken neigen ertoe zombiebedrijven vóór te trekken bij de kredietverlening, blijkt uit een recent onderzoek met Portugal als voorbeeld. Omdat ze de afschrijving niet aankunnen, blijven ze hen krediet verstrekken, wat, gezien de verhoogde kapitaalvereisten, ertoe leidt dat gezonde bedrijven minder of geen krediet krijgen. De banken verschuiven met dit gedrag het macro-economische aandeel ten gunste van de zombies, wat op zijn beurt weer leidt tot een lagere productiviteitsgroei in de hele economie.

– Minder groei, meer zombies: als gevolg hiervan daalt de economische groei steeds meer. Zombies ontwikkelen geen economisch momentum en, zoals aangetoond, remmen ze direct en indirect de ontwikkeling van gezonde sectoren en bedrijven in een economie. De langzamere groei leidt op zijn beurt tot een verdere toename van zombies, omdat steeds meer bedrijven moeite hebben om aan hun verplichtingen te voldoen.

– Minder inflatie, meer zombies: zombies verlagen de kosten. Om te beginnen omdat ze, zoals we eerden schreven, liquiditeit in de plaats stellen van winstgevendheid omdat in alle sectoren en regio’s steeds meer overcapaciteit wordt opgebouwd. Er is geen reinigingsproces meer. Lage inflatiecijfers verhogen echter de reële schuldenlast en versnellen dan ook nog het proces van de mondiale overmatige schuldenlast.

Het monetaire beleid van de afgelopen decennia was gericht op het voorkómen van de pijn op korte termijn van recessies en crises. Als gevolg daarvan hebben politici en beleidsmakers het systeem steeds meer vergiftigd en worden bedrijven, die normaliter jaren geleden in een gezond reinigingsproces waren opgedoekt, meegezeuld.

Studies tonen aan dat de grote catastrofale bosbranden in Californië het gevolg zijn van het feit dat men de kleine bosbranden te vroeg laat verstikken. Hierdoor blijft er te veel brandbaar oud hout in het bos aanwezig, wat uiteindelijk een gigantische bosbrand mogelijk maakt. Zombies zijn het oude hout in onze economie.

Het bestaan van zombies is alleen mogelijk als de rente blijft dalen. De verdere toename van de schuld is alleen duurzaam als de effectieve rentelast in verband met deze schuldenbergen stabiel wordt gehouden. Dit werkt alleen als de rente blijft dalen. Zelfs een stabiele rente wordt met de tijd een probleem. De stijgende rente zet daarentegen zowel zombiebanken als zombiebedrijven onder druk.

De illusie van solvabiliteit gaat barsten vertonen.

Dit geldt natuurlijk niet alleen voor zombiebedrijven. Het is ook van toepassing op de landen in de wereld, die ondanks de aanzienlijk toegenomen schulden van de afgelopen jaren niet langer aan rentebetalingen kunnen voldoen. De VS betaalden bijvoorbeeld vorig jaar hetzelfde bedrag aan rente (voor haar toen nog $ 20 biljoen aan schulden) als het deed voor ongeveer $ 9,5 biljoen in 2008.

Dat is pas leven op de pof!

Reden genoeg dus voor de centrale banken om de geldkraan wijd open te houden? In feite is dit de argumentatie van de ‘optimisten’ die, gezien de hopeloosheid van de situatie, verwachten dat de rentetarieven nooit meer zullen stijgen. Gewoon omdat ze dat niet kunnen. Daarom adviseren ze ook om te vluchten naar echte activa, omdat aan het einde van de ontwikkeling alleen een volledige monetarisering van de schulden door de centrale banken de oplossing kan zijn.

Wat wordt bedoeld is dat de centrale banken eerst alle overheidsschuld opkopen en vervolgens annuleren, dat wil zeggen, op hun balansen afschrijven tot nul. Dit zou een elegante manier zijn om van de schulden af te komen en waarschijnlijk ook de enige manier die overgebleven is en die op zijn minst een kans heeft om redelijk goed geordend te zijn en zonder te grote brokken te maken.

Japan is wat dat betreft ons al ver vooruit. Wat dat betreft zijn ze in dat land veel slimmer dan wij in het Westen. De pensioenfondsen verkopen staatsobligaties en kopen daarvoor in de plaats Japanse en buitenlandse aandelen. Als het experiment goed gaat en er geen inflatie is, zal de Japanse economie zich herstellen en zullen de aandelenmarkten stijgen. Als het misgaat en het komt, zoals gevreesd door de sceptici, toch tot een vertrouwenscrisis in de valuta en daarmee tot (hyper-) inflatie, dan zorgen de aciva ook voor een vermogensbehoud.

De situatie is anders met de spaarrekeningen en levensverzekeringen van ons in het Westen. Daarvan kunnen we alleen politici de schuld geven, maar dat is een ander onderwerp.

Eigenlijk is het overduidelijk: in de EU stijgen de rentetarieven niet omdat ze niet mógen stijgen. Tenminste in theorie. In de praktijk is er echter een tijdelijke trendomkering. De Amerikaanse Federal Reserve begint er werk van te maken het beleid van goedkoop geld achter zich te laten. De balans zal geleidelijk worden verlaagd (is het plan), renteverhogingen zijn in het vooruitzicht gesteld. De Chinese centrale bank heeft ook op het rempedaal getrapt en probeert ongebreidelde kredietgroei te beheersen. Zelfs in Japan zijn er stemmen die pleiten voor het vertragen van de geldpersen.

Alleen in de eurozone houdt de ECB, onder leiding van Italiaan Mario Draghi, vast aan haar koers, die heeft geleid tot een balanstotaal van de ECB van ongeveer 40% van het bbp. Draghi weet als geen ander dat de zombies in zijn thuisland – bedrijven en overheden – bij de geringste renteverhoging failliet gaan.

In de praktijk hebben we dus wereldwijd te maken met een dreigend tekort aan liquiditeit en daarmee het scenario van stijgende rentetarieven. Het rendement van de tienjaars Amerikaanse obligaties is aanzienlijk gestegen, maar heeft tot dusverre niet de charttechnisch kritieke grens van 3% overtroffen. Als dit het geval is, kan er aanzienlijke turbulentie worden verwacht. Steeds toen de afgelopen jaren de rentetarieven in het langjarige neerwaartse kanaal binnen de band de topbereikten, kwamen er financiële crises, meest recent in 2007.

Dat daarbij het kritieke punt steeds dieper komt te liggen, kan niemand verrassen die het spel van de toenemende zombificatie heeft begrepen.

De ellende is al een tijdje geleden begonnen. Het is nog steeds alleen zichtbaar in sommige delen van de financiële markten. De aandelen van Amerikaanse bedrijven met een zware schuldenlast presteerden slechter dan vorig jaar. Hetzelfde geldt voor de obligaties van deze bedrijven.

Ten aanzien van de financiële markten nog even het volgende: er is nu een extreem gevaarlijk patroon dat zich in die sector vestigt, en dat nog steeds groter gemaakt wordt door een handvol grote concerns. Dit is geen fout of ongeluk; het is hoe marktindexen zijn ontworpen.

Dit is het echte probleem: veel van de zogenaamde “groei” in die aandelen is niet reëel. Neem de Amerikaanse aandelenmarkt. Tesla heeft bijvoorbeeld nooit winst gemaakt, zelfs niet op papier. Amazon heeft nooit een materiële winst gemaakt en bestaat alleen als gevolg van kruissubsidiëring die schijnbaar onwettig (onder antitrustwetgeving) is. Netflix heeft een negatieve vrije kasstroom, wat betekent dat ze, op basis van GAAP, een “winst” heeft gemaakt door te veronderstellen dat haar “shows” een terugkerende restwaarde nà de release hebben. Terwijl iedereen die ooit iets op royaltybasis heeft verkocht weet dat dat totale en complete onzin is…. bijna al je geld wordt gemaakt in de eerste cyclus (voor een boek is dat in de maanden na de publicatie, voor een tv-serie de eerste show van hetzelfde, enzovoort).

En vergeet ook niet dat Facebook en andere “sociale media” bedrijven alleen “geld verdienen” door uw privacy op grote schaal binnen te dringen, ook op plaatsen waar u geen toestemming kunt geven, zoals elke webpagina die u bezoekt waar dan ook een van hun “like” – of “sign-on” -knoppen staan. Zonder dergelijke gegevens is hun zogenaamde “onderneming” niets waard, omdat de exploitatiekosten hoger zijn dan de advertentie-inkomsten die ze kunnen behalen door dit te doen.

Dus wat we hier zien is een buitensporige bubbel – precies zoals we dat hadden in 1999. Veel analisten zeggen (net als toen en tijdens de dotcom-bubbel) dat het deze keer anders is, omdat deze grote bedrijven (die een voorsprong hebben) “echte inkomsten” genereren of de winst kunnen opdrijven wanneer ze maar willen (Amazon).

Dit is onwaar; niet alleen zijn de inkomsten niet echt omdat ze worden meegenomen door grove misleiding en boekhoudtrucs. Van Amazon, in het bijzonder, wordt gezegd dat het “in staat” is om die inkomsten “op elk moment” aan te wakkeren. Toch heeft deze onderneming in het afgelopen decennium dat nooit kunnen realiseren. En waarom niet? Omdat het dat niet kan, simpel. De dag dat het gebeurt, is de dag waarop de prijsstelling niet langer wordt ondersteund door daden die vanwege antitrustwetgeving meer dan 100 jaar geleden verboden is, en wat overblijft leidt tot een verlies op elk product dat wordt verkocht. En dat luidt dan het eind van de onderneming in.
Eigenlijk komt het erop neer dat veel van hen functioneel bankroet zijn en binnenkort feitelijk zullen gaan omdat ze geen echte winst kunnen maken uit hun activiteiten, zonder de regelingen die overheden nog steeds voor hen toestaan (Nederland belastingparadijs) ​​en ongeacht met hoeveel geld je begint: als je meer uitgeeft dan je verdient dan raakt uiteindelijk je geld op.

Maar net als in 1999, toen een aantal bedrijven naar de beurs ging met claims van (in totaal) veelvouden van het bbp van de wereld, ondergaan we nu dezelfde onzin – vermeende “aandelenwaarderingen” die geen feitelijke ondersteuning hebben maar vooral door een hype en blinde liefde gevoed worden, daarbij dan ook nog geholpen door de mainstream media, en erger nog, de president van de Verenigde Staten zelf, die “MAGA” tweet wanneer de markt stijgt, maar zich koest houdt als de Dow Jones index 700 punten lager staat.

Maar goed: de korte rente stijgt en de drie maands LIBOR (de rente op basis waarvan banken in Londen elkaar geld lenen) heeft een piek van tien jaar bereikt. Dit laatste is met name belangrijk, aangezien tweederde van alle bedrijfsleningen in de VS en maar liefst 90 procent van de zogenaamde leveraged loans, die voornamelijk dienen om overnames van private equity-fondsen te financieren, direct verband houden met dit percentage. Als de LIBOR stijgt,wordt het voor iedereen duurder – en niet iedereen kan zich dat veroorloven.

Wanneer de eerste zombies beginnen te vallen, begint een zelfversterkende neerwaartse spiraal. De markten beginnen dan het prijsrisico op wanbetaling te berekenen en de risicopremies stijgen aanzienlijk. Precies dit versnelt de neergang van andere zombies, en paniek grijpt dan om zich heen. Het dreigt de financiële markten en de reële economie er in mee te slepen.

De zombies moeten eerst lijden en sommigen zullen echt omvallen voordat de centrale banken weer een voor de hand liggende reden hebben om wéér een grotere dosis van hun verslavende en uiteindelijk dodelijke medicijn toe te dienen om het spel een stap verder te krijgen. Zoals we hebben gezien, zijn er andere radicale maatregelen in de maak voor het volledig monetariseren van alle schulden.

Net als in het socialisme hebben de centrale banken de budgetbeperking afgeschaft. Geld kost (bijna) niets en gaat nooit op. Het wanbeheer kan voor altijd worden voortgezet. Steeds meer zombies, steeds minder groei, steeds meer ondraaglijke schulden.

Dit werkt goed totdat de zeepbel uiteenspat en de hele economie is gezombificeerd.

Reacties

Reacties

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.