Sywert van Lienden

De ophef over Sywert van Lienden en de mondkapjes kan niemand zijn ontgaan

De ophef over Sywert van Lienden en de mondkapjes kan niemand zijn ontgaan. Wat me opviel aan de discussie hierover is de grote hoeveelheid drogredenen die zowel de critici als de apologeten aanvoeren. Het is jammer dat mensen – bewust of on­bewust – retorische trucs gebruiken om hun gelijk te halen in het publieke debat. De zaak is zonder dat al interessant genoeg; bovendien zetten de drogredenen de discussie op een dwaalspoor, of erger nog, slaan ze elke poging tot een gesprek dood. Een greep uit de mees gebruikte drogredenen in de zaak Sywert van Lienden, en waarom we moeten ophouden deze te gebruiken.

Verdraaien

De stropop (ook wel de stroman): het uitvergroten of verdraaien van wat een ander zegt zodat je eigen – of Van Liendens – handelen daar gunstig bij afsteekt. Voorbeeld: ‘O, dus je mag tegenwoordig niks meer verdienen?’ Niemand ontkent dat Van Lienden ‘iets’ mag verdienen, het ging erom dat hij zich bij voortduring als weldoener presenteerde terwijl hij er duizelingwekkende bedragen mee verdiende. Zo’n uitspraak is ook een voorbeeld van igno­ratio elenchi, of missing the point: je verschuift de discussie naar een ander onderwerp, waar je makkelijker je gelijk kan halen.

Een valse analogie, met de Godwin en Pimwin als varianten, stelt twee zaken als gelijk of gelijksoortig aan elkaar, terwijl er essentiële verschillen zijn. In de recente ophef hoorden we Van Lienden vergeleken worden met Anton Mussert. Dat is een Godwin: iemands handelen gelijkstellen aan dat van een bekende nazi of oorlogsmisdadiger om diegene in een kwaad daglicht te stellen. Niet alleen is dit zeer schadelijk voor de beschuldigde, wiens handelen op geen enkele manier in de buurt komt bij dat van de nazi’s, het versimpelt het debat op een kinderlijke manier tot een gesprek over ‘goed versus slecht’.

Een ander voorbeeld van de valse analogie is de Pimwin, een specifiek Nederlandse valse analogie: een verwijzing naar de moord op Pim Fortuyn in combinatie met een waarschuwing aan ‘links’ niet nog een liquidatie te ‘uit te lokken’. Ook hiermee sla je het debat dood, het suggereert namelijk dat (terechte) kritiek wel eens tot een gruwelijke moord op een onschuldige kan leiden. De Pimwin is niet alleen een valse analogie, het is ook een hellendvlakdrogreden, net als: ‘Straks durft nooit meer een ondernemer in een gat te springen.’

Ook nooit ver weg is het whataboutisme: ‘Alsof er geen ergere dingen op de wereld zijn.’ Ja, natúúrlijk zijn er ergere dingen, maar dat wil niet zeggen dat deze flauwe afleidingsmanoeuvre deze specifieke discussie niet verstoort.

Dan de ad hominem: het argument op de man (letterlijk) – en misschien wel de meest voor­komende drogreden in deze discussie. Door Van Lienden af te rekenen op eigenschappen die in feite niks met dit vraagstuk te maken hebben, leidt men af van de kwestie. Zo werd Van Lienden bijvoorbeeld uitgemaakt voor een ‘vroeg­oud koorknaapje’. Een belediging die niks toevoegt aan de discussie zelf.

De ad hominems vliegen beide kanten op. Eén uit het apologetenkamp: ‘Kijk de socialis­tische armoedzaaiers; ze zijn gewoon jaloers.’ Tja, wie wil er nou geen 9 miljoen euro verdienen? Het probleem is alleen wel dat het weer afleidt van de kern. Want maakt jaloezie bij de één het handelen van de ander in orde?

Morele vraag

Tot slot zagen we de ad legis: ‘Wat hij deed, is niet strafbaar hoor!’ Deze drogreden sug­gereert dat iets geoorloofd is zolang het niet tegen de wet ingaat, terwijl de juridische vraag niet aan de orde is. Deze discussie draait immers om een morele vraag.

Hoewel het natuurlijk verleidelijk is om onze frustratie te uiten en alles uit de kast te trekken om gelijk te krijgen, blijft de drogreden een plaag voor het publieke debat. Ik ben nog niet eens toegekomen aan stijlfiguren als guilt by association, de ad ego, de ad antiquitatem en de jij-/hij-/zij-bak. Pas als we deze stijlfiguren leren herkennen en weerleggen, kunnen we tot de kern van de zaak komen en het hebben over wat er daadwerkelijk toe doet.

Abonneer u nu op onze gratis elektronische nieuwsbrief SDB-nieuws klik hier om te registreren

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.