corona

De verspreiding van het Corona-virus neemt snel toe, nu Italië ook enorm is getroffen. Als een pandemie niet kan worden voorkómen, dreigt een wereldwijde recessie – en dus verdere politieke destabilisatie.

Er is bij overheden en burgers nog steeds hoop dat een wereldwijde pandemie kan worden voorkomen. Politici hopen dat overheidsmaatregelen voldoende zijn om de verspreiding van het virus tegen te gaan. Zij en burgers hopen dat de naderende lente een einde zal maken aan dit drama en dat het Westen de zomer kan gebruiken om haar burgers beter voor te bereiden.

Er was nog volop hoop op een goede afloop op de kapitaalmarkten. Afgezet tegen de Sars-epidemie in 2002 waren de handelaren tot vorige week ervan overtuigd dat het niet zo erg zou zijn. De Chinese economie zou (zo dacht men) zich herstellen in een V-vorm en alles zou in de zomer worden vergeten. En zelfs als het iets langer zou duren, zouden de centrale banken de economie en vooral de kapitaalmarkten redden met méér en goedkoper geld. Gezien de voorzienbare stroom goedkoop geld is er slechts één ding belangrijk vanuit het perspectief van de beleggers: aandelen kopen.

Het coronavirus verspreidt zich inmiddels snel buiten China en heeft nu al meer dan dertig andere landen bereikt. Vanaf zondag werden zeshonderd infecties en vijf doden geregistreerd in Zuid-Korea. In de megastad Daegu werd bewoners gevraagd hun huizen niet te verlaten. In Gumi stopte een van de grootste productielocaties voor mobiele telefoons van de wereldwijde groep Samsung tot nader order met werken; in Icheon stuurde Apple-leverancier Hynix achthonderd werknemers naar huis nadat een infectie was ontdekt. Het hoogste waarschuwingsniveau is sinds zondag in het hele land van kracht.
corona
De ontwikkeling versnelt ook in het Midden-Oosten en Europa. De eerste gevallen werden geregistreerd in Libanon en Israël. Iran meldde zondag acht doden, 43 bewezen infecties en 750 vermoedelijke gevallen. Alle scholen en universiteiten in de Iraanse stad Qom waren gesloten; de 1,2 miljoen inwoners werd gevraagd om onnodig fysiek contact te vermijden. Irak, Turkije en Pakistan sloten de grens met Iran en stopten net als Qatar het luchtverkeer daar naartoe.

China heeft inmiddels de bewegingsvrijheid van 760 miljoen mensen beperkt. Honderden nieuwe infecties werden deze week gemeld uit ziekenhuizen en gevangenissen in de Chinese provincie Hubei, het centrum van de uitbraak. Er staan nu meer dan 300.000 containers opgestapeld in Chinese havens, omdat veel werknemers nog steeds niet mogen terugkeren naar hun werk. Vrachtschepen verdringen zich voor de havens en de verzending vanuit China naar Europa en Amerika is al met meer dan vijftig procent gedaald.

De autoriteiten in Hubei sluiten uit dat de fabrieken vóór 10 maart worden heropenen en het is nog maar de vraag of de productie daadwerkelijk op 11 maart kan worden hervat. President Xi, die een week geleden de aanstaande “overwinning op het virus” aankondigde, sprak vorige week vrijdag over een “sombere en ernstige situatie” in Hubei.

Ook somber en serieus zijn de vooruitzichten in alle andere getroffen landen, omdat er momenteel wereldwijd geen gezondheidssysteem is voorbereid op een stroom van patiënten van de omvang van wat China ervaart.

Maar nu ontstaan ook in de EU er twijfels. Meer dan 50.000 Italianen mogen hun geboortestad niet meer verlaten. Scholen en kleuterscholen blijven gesloten in Milaan, het economische hart van het land. Het virus is in Europa aangekomen en is met Italië een land waar de reële economische productie al jaren – zonder virus – stagneert en waar de politieke onvrede groeit. Korea, de derde grootste economie in Azië en een belangrijke indicator van de toestand van de wereldeconomie, meldt steeds meer gevallen. En in China beginnen twijfels over de officiële cijfers niet pas nu te groeien.

Ongeacht of het een relatief onschadelijke ziekte is die niet meer doden tot gevolg heeft dan een normale griepgolf of een pandemie waar we serieus bang voor moeten zijn: er zijn steeds meer tekenen dat de economische gevolgen waarschijnlijk aanzienlijk zullen zijn. Meer dan de verwachte financiële markten verwacht hebben en vooral meer dan een reeds verzwakte wereldeconomie – om nog maar te zwijgen over de eurozone – aankan.

Beurshandelaren weten als geen ander dat goedkoop geld alléén nutteloos is als de winsten van bedrijven instorten. Dit besef lijkt nu op brede schaal door te dringen. De hoop dat er geen gewonden zullen vallen, ebt snel weg en iedereen rent naar de uitgang. Dat komt o.a. omdat er slechts enkele bedrijven in onze genetwerkte wereld zijn die niet direct of indirect worden getroffen.
Natuurlijk zijn er ook winnaars: de fabrikanten van ademmaskers en medicijnen – maar dat redt de markt niet. Omdat het anders is dan in 2002. Op dat moment was het aandeel van de Chinese economie in het wereldwijde bruto binnenlands product minder dan acht procent, vandaag is het bijna 18 procent. We zijn meer dan 50 procent van de wereldwijde economische groei verschuldigd aan de Volksrepubliek China, die deze “explosie” met enorme schulden financierde. Het politieke leiderschap van het land probeert al jaren de afhankelijkheid van steeds toenemende schulden kwijt te raken. Zonder succes.

De Chinezen zijn niet de enigen met een afhankelijkheid van steeds meer schulden. De Amerikaanse overheid heeft momenteel een tekort van ongeveer 5 procent van het bbp en realiseert (officeel, that is) een reële economische groei van slechts ongeveer twee procent. Men heeft wereldwijd steeds meer schulden gemaakt en er zijn steeds minder reële economische effecten. De opleving sinds de financiële crisis is het zwakst sinds de Tweede Wereldoorlog – ondanks de voorheen onvoorstelbare interventies van de centrale banken.

Waren er tot nu toe vooral zorgen over handelsoorlogen, protectionisme en de harde Brexit, nu vormt de Corona-crisis een mogelijke trigger voor een forse crash. Nog steeds lezen we rapporten van het Internationaal Monetair Fonds in de marge van de G20-top in Riyad die o.a. zeggen: “Vanwege het virus is de wereldwijde economische groei dit jaar waarschijnlijk 0,1 procentpunt lager en de Chinese groei 0,4 procentpunt lager”, wat ook een uitspraak is van de directeur van het IM , Kristalina Georgieva. De enorme malaise in de Japanse economie en de daling van het toerisme in Frankrijk met 40 procent laten zien hoe onrealistisch deze beoordeling is.

Bovenal zijn de economische vooruitzichten voor werkende mensen over de hele wereld somber en serieus. De stilstand in China zal zich de komende weken over de hele wereld laten voelen door onderbrekingen in de detailhandel en bevoorradingsketens. De globalisering van de afgelopen decennia, die heeft geleid tot een strakke grensoverschrijdende koppeling van alle economische processen, zal dramatische gevolgen hebben. Hele industrieën zullen aanvulproblemen ervaren en reageren met kort werk en ontslagen. Tegelijkertijd kan er al op worden gerekend dat de daling van het aanbod als gevolg van de knelpunten in het aanbod op veel gebieden tot prijsstijgingen zal leiden, terwijl de vraag constant blijft.

Er zijn er ook die beter worden van de crisis: wij verwachten dat grote investeerders zullen proberen te profiteren van de crisis door grote hoeveelheden goederen op te kopen, waardoor het reeds dalende aanbod verder wordt verminderd om de goederen vervolgens tegen (te) hoge prijzen aan te bieden.

Dit betekent dat deze crisis met name ook de werkende bevolking treft – en in een tijd waarin sociale ongelijkheid steeds gigantischer wordt. Een voorbeeld: begin februari vzag Elon Musk, die 19 procent van de aandelen in Tesla bezit, zijn vermogen op één dag met $ 4,5 miljard toenemen (door een stijging van de aandelenkoers van Tesla met 17 procent). Het was de grootste toename van rijkdom voor één enkele persoon in de hele geschiedenis van de mensheid.

Maar wat moet het IMF anders doen dan hopen dat het op de een of andere manier goed zal gaan? Het monetaire beleid zit al op de top van expansiemogelijkheden, net als de schuldenberg dat is. Duitsland (waar het virus ook de kop op heeft gestoken) zal een inzakkende economie doormaken, net als de wereldeconomie. Geen enkel ander land van de EU is zó afhankelijk geworden van de export, en ook ons land als doorvoerland zal klappen oplopen. Alle stemmingsindicatoren in de economie wijzen duidelijk naar beneden. Hoe dan ook, de illusie van welvaart die politici ons de afgelopen jaren hebben aangepraat, kon wel eens bitter moeten eindigen en onthullen dat we de zogenaamde goede jaren niet hebben gebruikt om de EU (en dus ook ons land) geschikt te maken voor de toekomst.

Het is ook geen toeval dat de euro al wekenlang zwakker handelt gezien de virusdreiging, omdat het zonder de economische motor van een vermeend sterk Duitsland steeds moeilijker wordt om de monetaire unie te stabiliseren. Omdat we ons ook hier niet door de politiek moeten laten misleiden: alleen het goedkope geld van de ECB heeft de euro tot nu toe uitstel van executie gegeven. De gezondheid van de ten dode opgeschreven patiënt is bijzonder slecht en de politieke spanningen zullen enorm toenemen als de eurozone weer in een recessie belandt.
Uiteindelijk zijn de Verenigde Staten het gemakkelijkst om kunnen gaan met de crisis. Toch zou de epidemie Donald Trump zijn herverkiezing kunnen kosten.

Vanwege de verslechterende sociale ongelijkheid kunnen grotere sociale geschillen niet langer worden uitgesloten. Angst voor deze omwentelingen kan één van de redenen zijn waarom bijna alle regeringen tot nu toe op dezelfde manier hebben gereageerd, wat volkomen ongepast is voor de ernst van de situatie:
in plaats van te waarschuwen worden de gevaren geminimaliseerd en het publiek onvoldoende of misleidende informatie gegeven. In China bijvoorbeeld zijn de criteria voor de vijfde keer vorige week gewijzigd, volgens welke de officiële statistieken over het verloop van de ziekte van Covid 19 zijn opgesteld – met als gevolg dat reeds bestaande twijfels over de juistheid van de aantallen luider worden onder de bezorgde bevolking. In Iran ontkende de regering dat er infecties waren, tot de eerste dood bekendgemaakt werd.

In de Verenigde Staten, waar ook de eerste gevallen van infectie bekend geworden zijn, hebben verschillende staten nog steeds niet de tests die nodig zijn om infecties te detecteren. Met betrekking tot gegevensbescherming hebben andere staten al aangekondigd dat ze geen statistieken over infecties en sterfgevallen willen publiceren. In New York werd een Facebook-bericht van een brandweer over de toelating van een man die met vermoedelijk Covid-19 uit China was teruggekeerd snel verwijderd – onder het mom van het publiek niet te willen verontrusten. In plaats van de bevolking van adequate informatie te voorzien, worden de burgers van uiterst belangrijke informatie uitgesloten.

De financiële sector heeft niet anders dan de regeringen op de Coronacrisis gereageerd. Ongeacht alle humanitaire aspecten en gevolgen, worden er voorbereidingen getroffen voor verdere geldinjecties in het systeem om in ieder geval dàt in leven te houden, zelfs in deze tijden van crisis en om de bron in stand te houden voor een verdere welvaartstoename voor de ultrarijken.

China geeft een vooruitblik op wat ons te wachten staat in de financiële sector: vorige week verlaagde de centrale bank haar belangrijkste rentetarief en kondigde aan dat het de reserveverplichtingen voor de banken zou gaan versoepelen zodat zij noodlijdende bedrijven goedkoop krediet kunnen bieden. Het resultaat van de maatregelen was dat de aandelenmarkten in Shenzhen en Shanghai respectievelijk 1,6 en 2 procent stegen. Met andere woorden, de maatregel kwam niet ten goede aan bedrijven in nood, maar begon een nieuwe speculatieronde op de aandelenmarkten.

De gang van zaken in China laat ook de hopeloze situatie zien waarin centrale banken hun losse monetaire beleid hebben gemanoeuvreerd. Na 12 jaar er voor te hebben gezorgd dat we te maken hebben met het grootste financiële casino aller tijden, hebben alle maatregelen die men nu nog neemt slechts één effect: dit casino nòg groter maken.

Iedereen die denkt dat dit voor altijd door zou kunnen gaan, heeft het mis. De onderbreking van de toeleveringsketens zal de reële economie binnenkort wereldwijd in moeilijkheden brengen. Veel bedrijven zijn allang zogenaamde zombiebedrijven geworden. Ze zijn in principe onrendabel, zouden op eigen houtje failliet zijn gegaan, maar vanwege het goedkope geld konden ze zichzelf drijvende houden door steeds meer en hogere schulden aan te gaan.

Als de kredietverstrekkers nu (eindelijk) tot de slotsom komen dat deze bedrijven te maken hebben met existentiële problemen vanwege de bevoorradingsproblemen in China, zullen ze beginnen hun geld terug te vorderen. Dit betekent dat deze bedrijven geen andere keus hebben dan met de billen bloot te gaan. Dus we zullen waarschijnlijk in de nabije toekomst met een instorting van het wereldwijde schuldenkaarthuis te maken krijgen. Als de centrale banken dit proberen af te wenden, hoeven ze alleen maar (zoals ze tot de dag van vandaag ook doen) alle geldsluizen open te zetten en negatieve rentetarieven te introduceren. Maar een stroom geld van enorme omvang zou echter zeker het vertrouwen van mensen in het geldsysteem compleet vernietigen.

Dit betekent dat er voor de centrale banken geen uitweg is uit de huidige situatie. Het Coronavirus is snel de vonk in het lont naar het kruitvat van de problemen in het wereldwijde financiële systeem geworden en de cruciale vraag van vandaag is niet langer of, maar alleen wanneer de ineenstorting zal plaatsvinden.

Of het nog mogelijk is dit te voorkómen? Nee, de lawine is al losgeraakt en het is niet langer mogelijk om deze te stoppen. En als de te verwachten crash eindelijk komt – zoals altijd op onverwacht moment, bijvoorbeeld tijdens een feestdag) dan zullen banken tijdelijk gesloten kunnen worden. Niet denkbeeldig, het is eerder gebeurd in Griekenland en Cyprus). Het is voor ons burgers echter belangrijk om sociaal te netwerken, om niet alleen te staan in een noodgeval. Degenen die geïsoleerd leven, zullen het aanzienlijk moeilijker krijgen om de komende en zeker moeilijke tijd door te komen, althans enigszins ongeschonden.

Overdreven scenario’s en bangmakerij van onze kant? Wij denken van niet, want wat ons te wachten staat is ongekend. De Spaanse griep, waarmee bijvoorbeeld de Coronapandemie vaak wordt vergeleken, vond plaats in een tijd dat de productie nog steeds lokaal en regionaal was, waar er geen vliegverkeer was en mensen zelden reisden. Wat we nu ervaren zijn de gevolgen van ongeremde globalisering, die al tientallen jaren adembenemende winsten oplevert, maar die meedogenloos en zonder enig gevoel van verantwoordelijkheid jegens de meerderheid van de mensen en ook voor toekomstige generaties is uitgevoerd en nu leidt tot het uitbreken van een ziekte op een Chinese markt die het welzijn van mensen over de hele wereld in gevaar brengt.

Reacties

Reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.