catalonie

Nog ietwat onderbelicht in Nederlands opinieland is de Catalaanse kwestie. Deze is in Spanje tamelijk ‘hot’, met het voorgenomen referendum voor afscheiding op 1 oktober. De nieuwsfeiten stapelen zich op, met name over hoe de Spaanse centrale overheid omgaat met dat voornemen van de Catalaanse deelregering.

Het gaat hierbij niet om een simpele oprisping van Catalaans nationalisme, dat geleid heeft tot het voornemen tot het houden van een referendum. In feite is dit de zoveelste akte in een drama, dat al eeuwenlang de gemoederen bezig houdt op het Iberisch schiereiland. En om dit drama anno 2017 ook maar een beetje te kunnen duiden, moeten we diep in de geschiedenis duiken.

De geschiedenis van Catalonië is enigszins te vergelijken met die van de 17e eeuwse Republiek der Nederlanden. De Catalanen zijn handelaren, ze bevoeren de zeeën en ze kenden een zekere mate van democratie, net als onze Staten Generaal, waarin de belangrijke partijen (in het Catalaanse geval de graven) bijeen kwamen om hoofdzaken te bespreken. Zo rond 1300 kon Catalonië als land beschouwd worden in de zin van ‘gemeenschappelijke graafschappen’. De Moren waren in die tijd al zo’n 500 jaar in geen velden of wegen meer te bekennen, in schril contrast met de rest van het Iberisch schiereiland, waar pas in 1609 werd afgerekend met de restanten van wat ooit de Moren waren. Een niet onbelangrijk feit!

Deze ‘natiestaat’ (we willen hier wat voorzichtig zijn met het gebruiken van deze term, zie daarvoor verderop in dit artikel) kwam tot grote wasdom. De Catalanen waren overal te vinden in het Middellandse zeegebied, tot in Griekenland aan toe. Zelfs nu wordt er nog Catalaans gesproken op Sardinië, hoewel door een kleine minderheid en snel uitstervend. Ook op de Balearen en in de Comunidad Valenciana wordt nog een vorm van Catalaans gesproken. Taal is cultuur en het toont aan hoe bloeiend de Catalaanse cultuur is geweest en wellicht nog is.

Eeuwenlang heeft Catalonië als bufferstaat kunnen fungeren tussen het Christelijke noorden en het (toen nog) Moorse zuiden. Via een huwelijk tussen de Graaf van Barcelona en de dochter van de koning van Aragon werden de relaties tussen Catalonië en Aragon bestendigd. Alfons II was zowel Koning van Aragon als Graaf van Barcelona. So far, so good. Eeuwenlang vulde het Huis Barcelona het Koningschap van Aragon in. Totdat Martinus I kinderloos overlijdt en er een opvolgingskwestie uitbrak in 1410. Barcelona, op dat moment verzwakt, moest het in de stemmenstrijd afleggen tegen de Valencianen en zo werd Ferdinand, zoon van de koning van Castilië, gekozen tot koning van Aragon.

Daarmee komt er een koning aan het hof van Aragon, die opgegroeid is in een andere, meer centralistische cultuur, die tegen de gedecentraliseerde machtsstructuren van Catalonië in gaat: de kiem van vele conflicten die tot aan de dag van vandaag voortduurt. Het duurt dan nog maar kort of beide koninkrijken gaan dan ook samen verder, als Ferdinand van Aragon Isabella van Castilië huwt. Het pleit is dan helemaal beslecht voor Catalonië: de Catalanen worden vanaf dat moment centraal aangestuurd, de oude machtsstructuren worden geleidelijk afgebroken.

Sindsdien zien we om de zoveel jaar een opstand in Catalonië tegen de centrale heersers van Spanje, of dit nu de koningen zijn, of later de militaire machthebbers in de tijd van Franco. De culturen staan diametraal tegenover elkaar. Een gemeenschappelijke historie kennen ze niet of het moet het gemeenschappelijk conflict zijn.

Er zijn veel verschillen. De Spanjaarden, die eeuwenlang hebben moeten knokken om de Moren te verdrijven, of de Catalanen die al sinds 805 van de Moren af waren. De Catalaanse handelaren tegenover de Spaanse veroveraars van Midden- en Zuid-Amerika. De taal en invloeden van buitenaf die de respectievelijke culturen hebben beïnvloed, zoals de Spaanse via de koloniën tegenover de Catalaanse via de Middellandse zee gebieden. De meer egalitair ingestelde Catalanen tegenover het strikt hiërarchische Spaanse patroon-cliënt systeem. Dit gaat veel verder dan het vaak te berde gebrachte verbod op stierengevechten. Het zorgt voor een continu conflict.
Iedere mogelijkheid om aan de greep van de centralistische macht uit te komen wordt aangegrepen door de Catalanen. Er volgen opstanden, zelfs jarenlange burgeroorlogen, de Spaanse successieoorlogen werden benut om aan het centraal gezag te ontkomen. En steeds weer wist Madrid (en meestal met grof geweld) de opstanden de kop in te drukken. 

Sinds 1978 leven de Spanjaarden onder een nieuwe democratische grondwet. In deze grondwet is tevens ruimte gemaakt voor autonomie van de regio’s Catalonië en Baskenland. Zo kent Catalonië zijn eigen ‘Statuut’, zeg maar de regionale grondwet, net als de Basken. Hierin worden de rechten en verplichtingen van de burgers in de Spaanse staat geregeld, maar ook de politieke instituties van de autonome regio’s, hun competenties en hun relaties met de rest van Spanje. Het eerste Statuut werd afgekondigd in 1932 onder de Tweede Spaanse Republiek, die later door Franco werd afgeschaft en wat leidde tot onderdrukking van alles wat Catalaans was. Het tweede Statuut werd in 1979 aangenomen. Deze werd recent in 2006 door een nieuwe versie vervangen en bij referendum goedgekeurd door de Catalaanse burgers.

Echter: ze is ook de oorsprong van de huidige turbulentie. Het draait allemaal om het punt of Catalonië daarin wel of geen ‘natie’ genoemd mag worden. De Catalanen vinden uiteraard van wel. Het is niet voor niets dat de kreet ‘som una nació’ (we zijn een natie) veelgehoord is bij de protesten. De Spanjaarden hebben daar minder of meer moeite mee, en met name de Partido Popular, die al tegen dit Statuut was, doet er alles aan om de hen onwelgevallige aspecten zoveel mogelijk te frustreren. Met name op gebied van het gebruik van de Catalaanse taal en de geldstromen, wat weer leidt tot protesten vanuit Catalonië. Een al jaren voortdurend kat-en-muis spel, dat nu culmineert in de wens tot afscheiding en het houden van een referendum daarover. De zoveelste akte in het Spaans-Catalaanse gebed zonder end dus.

Economische motieven spelen uiteraard ook mee in de wens tot afscheiding. De Catalanen claimen dat zij meer aan Spanje bijdragen dan andersom. Echter, ze zullen ook ingecalculeerd hebben dat ze na afscheiding met Spanje ook een groot afzetgebied dreigen kwijt te raken. De beweging lijkt dus met name te varen op emotionele argumenten: het baas in eigen huis kunnen zijn en zelf het eigen land kunnen opbouwen naar een democratische staat, die ook lid is van de Europese Unie. (Overigens vind je nergens grotere supporters van de Europese Unie dan in Catalonië.)

Voor de Spanjaarden is het ook duidelijk: die zien niet graag Catalonië als economische motor verdwijnen. Uittreding zal de Spaanse economie absoluut schaden. Bovendien vindt Spanje dat er een legitieme claim op het gebiedsdeel bestaat en is het idee van Spanje als ‘ondeelbare natie’ heel belangrijk voor ze.

De Spaanse centrale overheid reageert op de wens tot afscheiding zoals ze in het verleden altijd heeft gereageerd: met groot machtsvertoon. Vergeet daarbij niet dat het de tegenstanders van het laatste Catalaans Statuut zijn, die nu de dienst uitmaken in Spanje: de Partido Popular van de huidige premier Mariano Rajoy.

Gelukkig worden er ditmaal geen militairen naar de regio gestuurd, maar blijft het bij ‘slechts’ duizenden politie-agenten, die ondergebracht zijn op veerboten in de Barcelonese haven. Het middel van intimidatie wordt daarnaast niet geschuwd: hoge ambtenaren verdwenen al in de arrestantenbusjes. Burgemeesters worden gedreigd mee te werken met het voorkomen van het houden van het referendum. Zo niet, dan volgt strafvervolging. Fondsen zijn onder landelijk beheer geplaatst. Drukkerijen worden overvallen, posters en stembiljetten geconfiskeerd. Dat gaat vrij ver. Nog even en de Catalaanse televisie gaat op zwart met de één of andere truc.

De gemiddelde Spaanse burger vindt het prachtig: pak die Catalanen maar aan!

Reacties

Reacties

One thought on “De Catalaanse kwestie: lakmoesproef voor Europese Waarden”
  1. terecht zo’n diepgaand artikel. Hulde SdB!

    Duik je er in, kom je tegen dat n.b. wordt opgeroepen tot omverwerpen van de regering.
    Niet alleen dat, het vestigen van een ‘sociale’ arbeidersparadijs.
    Tevens dat krachten hierachter spreken van ‘de strijd’, en ‘mobilisatie’ (oorlogstaal);

    en wat doet nu een ‘Marxist councillor’ uit Seatlle, VS in Barcelona, op een viering! van 100 jaar Bolsjewiekse revolutie?

    “OVER 600 PEOPLE ATTEND RUSSIAN REVOLUTION RALLY IN BARCELONA
    Published On July 25, 2017 | By Izquierda Revolucionaria, Spanish state | Centenary of the Russian Revolution, Socialist Alternative In Action, World Events
    The comrades who spoke were, by order of intervention:
    – Ana Garcia the general secretary of the Sindicato de Estudiantes,
    – Paul Murphy, Marxist MP in Ireland who has just won an historic victory in defeating an attempt to jail him and others for successfully fighting against water charges (JobstownNotGuilty);
    – Juan Ignacio Ramos general secretary of Izquierda Revolucionaria;
    – Peter Taaffe, a founder of Militant and general secretary of the Socialist Party and – Kshama Sawant, Marxist councillor in Seattle, USA, one of the most important figures on the US Left.
    https://www.socialistalternative.org/2017/07/25/600-people-attend-russian-revolution-rally-barcelona/

    International Marxist Tendency, 25 September 2017
    Defend the October 1 referendum by revolutionary means!
    Mass mobilisation in the streets, Defence Committees everywhere, general strike!
    Down with the repression of the Spanish state, down with the 1978 regime!
    For a Catalan Socialist Republic!
    For the Iberian Revolution! https://www.marxist.com/imt-statement-on-catalan-independence-referendum.htm

    The best speech by far was by the keynote, Anna Gabriel, who spoke of the need to give the Republic a revolutionary, working-class character, of developing the network of defence committees to fight repression, and of building up for a general strike on October 3

    The peasants’ union has also been mobilising over the past few days, and has called on all farmers to come out with their tractors
    The firefighters have joined the fight
    Their union has committed to protecting the pickets on October 1. https://www.marxist.com/catalonia-situation-heating-up-as-day-of-referendum-approaches.htm

    Julian Assange ‏ @JulianAssange
    Intellectuals from around the world issue statement on the Spanish government’s repression of human rights in #Catalonia https://referendumnotwar.wordpress.com/english/ #1o https://twitter.com/JulianAssange
    https://twitter.com/NaomiAKlein/status/913400907559313409 https://www.theguardian.com/world/2017/sep/28/un-rights-experts-criticise-spanish-efforts-to-block-catalan-vote

    Trump opposes Catalonia independence, supporting Madrid’s proto-fascist regime. Trump’s policy at odds with that of U.S. State Department.

    De publieke opinie steunt wel ‘spontane’ regime change in Kiev, MONA, Venezuela, N-Irak – maar onderdrúkt de stem van het eigen volk. Dus.
    Al met al, ontstaat de indruk dat de globalisten de ontevredenheid in Catalonië kapen, om chaos in de EU te creeëren, en de Orwelliaanse totalitaire EU-Superstaat juist meer macht naar zich toe laten trekken.
    Noodtoestand? Turkse toestanden? Het land (dmv. schaden touristenindustrie) schade toebrengen? Dat zijn beproefde recepten. Zgn. ‘anti-fascisten’ zijn ook gemobiliseerd, Dan is Soros nooit ver weg. Charlottesville toestanden?

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.