bankiers

De Nederlandse overheid heeft in 2008 zo’n dertig miljard in het bankwezen gepompt en nog zeven miljard extra klaar gehouden voor als dat nodig werd. Ook nog wel wat meer denk ik als het echt gemoeten had.

De banken en hun klanten konden tevreden zijn. Fortis misschien wat minder dan de rest, maar uiteindelijk ook de klanten van Fortis.

De spaarders zijn tevreden voor zover ze rekeningen hadden tot honderd duizend Euro. Daarboven waren ze luidruchtig ontevreden, vooral de lagere overheden. Onverdiend en zonder er iets voor te hoeven doen hebben kleinere spaarders ten laste van hun medeburgers een garantie van de overheid gehad. Wie meer dan een ton had staan had pech of kon pech hebben.

Maar wie veel meer pech gehad hebben zijn al die andere beleggers die van hun verliezen op de aandelenmarkten niets vergoed kregen en helemaal de aandeelhouders Fortis die van hun ooit zo dure bezit vrijwel niets meer hebben overgehouden. Is er een reden voor dit eenzijdig overheidsoptreden?

De geldcrisis die nog steeds niet helemaal voorbij is, hangt samen met het verdwijnende vertrouwen in banken, waardoor spaarders massaal saldi bij de ene bank wegtrokken en bij een andere stalden of ervoor kozen om hun geld in een oude kous te stoppen. Daar had die garantieverhoging oorspronkelijk mee te maken, het terug brengen van het vertrouwen in de banken. Maar de banken werden eigenlijk al zichtbaar op een andere manier gegarandeerd en al voor de garantieverhoging er door was, was er van spaarderspaniek al geen sprake meer.

Het ging alleen nog maar om de verliezen die de klanten van IJslandse banken hadden geleden. Was daarvoor de verhoging van de garantie nodig? Nee, eigenlijk niet. Zeker niet nu hij ten koste van de andere Nederlandse banken ging of van de belastingbetaler.

Kun je al die dingen met elkaar vergelijken of zitten er relevante verschillen in al die verliezen en in de vormen van overheidssteun. Had Heemskerk van de Rabobank gelijk dat de zorg van de overheid op de hypotheekgevers zou moeten zijn gericht die een – gedwongen?- collectieve verzekering zouden moeten afsluiten tegen waardevermindering van hun bezit?

De achtergrond van dat plan van Heemskerk is wel duidelijk. Van een ineenstorting van de huizenmarkt hebben niet alleen veel huizenbezitters last. De belangrijkste hypotheekhouders zijn de banken, waaronder vooral Rabo en ING. Die hypotheekverzekering is dus verkapte steun aan de banken. Dit keer niet alleen voor banken met aandeelhouders maar ook voor de Rabo.

Wanneer een verzekering de rente en aflossing dekt en een eventueel tekort in een executieopbrengst, dan hebben we op nationale schaal geen herhaling te duchten van de sub prime domino reactie. Dat was wat in de VS bijna aanleiding heeft gevormd tot de deconfiture van het systeem.

Dat is allemaal waar, maar dat probleem hadden we hier toch al niet, want de systeembanken werden al door de Nederlandse overheid gegarandeerd. Het zou dus een vorm van winstgarantie zijn geweest, waar vooral de Rabo van had geprofiteerd. Terecht is Financiën toen niet op dat luchtballonnetje ingegaan.
De verschillende vormen van overheidsingrijpen zijn niet hetzelfde, niet in hun uitwerking op de samenleving en niet in hun effecten voor de overheidsfinanciën. Duur en onverantwoord was de verhoging van de spaargeldengarantie.

Voor het herstel in het vertrouwen in de banken was het mosterd na de maaltijd. Het was een cadeautje uit de schatkist voor al die mensen die vrijwillig hun geld hadden gedeponeerd bij een bank in een ministaatje waarvan de staatsbalans kleiner was dan die van de banken in kwestie. De mensen die er niet meer hadden staan dan het IJslandse garantiebedrag en dus vertrouwden op de garantie van de IJslandse overheid, hadden kunnen begrijpen dat die garantie niet veel waard zou zijn als hij echt nodig was. Mensen die er meer op een rekening hadden gedeponeerd dan het bedrag van de Nederlandse garantie, hebben met open ogen het risico aanvaard dat zij liepen bij banken die meer boden dan de marktrente.

Het blijft sneu als je een risico neemt en het loopt verkeerd af, maar is dat een reden voor de overheid om de speculant achteraf zijn schade te vergoeden? Nee, niet echt. Er is een dwingende reden om de geldcirculatie in stand te houden en daarvoor dienden garanties vooraf. Maar er is geen reden voor verhoging van garanties achteraf.

Dit is geen pleidooi voor een vergoeding aan de aandeelhouders voor de door hen geleden verliezen. Dit hoort nu eenmaal tot de risico’s die zij nemen. Hadden zij eerder aandelen ABN, dan waren ze goed af. Hadden ze aandelen Fortis dan waren slecht af.

Dan de overname van Fortis door de overheden en door Paris Bas. Paris Bas had een koopje en Nederland had een veel minder spectaculair koopje. De voor het merendeel Belgische aandeelhouders en belastingbetalers hebben het gelag betaald. Heeft de Belgische regering het goed gedaan en zijn de bestuurders van Fortis op een verantwoorde manier omgesprongen met de belangen van hun aandeelhouders?
De Nederlandse regering heeft gedaan wat zij kon en wat zij moest. Zij heeft voor ABN Amro en het Nederlandse deel van Fortis zo te zien meer betaald dan de marktwaarde en minder dan intrinsiek.

Zowel te veel dus als te weinig. Paris Bas is de lachende derde. Die betaalde echt een schijntje en op het moment dat het echte risico al weer voorbij was. België was boos op Nederland, maar dat was ten onrechte. Bos maakte een fout. Hij praatte zijn mond voorbij en gedroeg zich arrogant in het oog van de camera, moe als hij was na al dat nachtelijke vergaderen en niet op zijn hoede.

Het is jammer, maar België betaalde de prijs voor het eigen onvermogen en hoorde daar niet anderen de schuld van te geven. Dat de overheden ingrepen was onvermijdelijk. De Benelux solidariteit die ze zo node misten hadden ze zelf niet laten zien bij de raid op ABN Amro. Graaf Lippens, de boef van Fortis, had de steun van de Belgische koning, toch ook een orgaan van het Belgische gouvernement? Yves Leterme was als federaal premier verantwoordelijk voor zijn koning, volgens de Belgische grondwet. En Nederland heeft niet het onderste uit de kan gehaald, dat deed Paris Bas, de Bank van Parijs en van de Nederlanden, maar in casu hier vooral toch van Parijs.

Banken zijn de knooppunten van de geldcirculatie, van de bloedsomloop van de economie. Een déconfiture van een van de grote banken in Nederland of België zou de economieën van de Lage Landen ernstig in het ongerede hebben gebracht en terecht hebben de overheden het niet zover laten komen. De bankbestuurders hebben hoogst onverantwoordelijk gehandeld en ze hadden niet zo maar weg horen te komen met hun gedrag, met medeneming van de bonussen die ze zich zelf al die jaren hebben toegekend. Ook graaf Lippens niet.

Reacties

Reacties

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.