extreemrechts

Na het enorme neofascistische en neonazistische protest in Charlottesville in de Verenigde Staten dit weekend, kwamen al snel de vergelijkingen met Nederland naar boven. Maar hoe groot is de dreiging van extreemrechtse groeperingen in Nederland eigenlijk echt?

SDB geeft antwoord op drie vragen.

1. Wat is extreemrechts?

Ten eerste, de definitie van extreemrechts. De Anne Frank Stichting, die in opdracht van de overheid onderzoek doet naar extreemrechts, houdt de volgende definitie aan:

“Extreemrechtse/rechts-radicale formaties zijn organisaties met een meer of minder uitgesproken ideologie die wordt gekenmerkt door (varianten van) oriëntatie op het ‘eigene’, (varianten van) afkeer van het ’vreemde’, waarbij het onderscheid tussen het ‘eigene’ en het ‘vreemde’ primair gebaseerd is op etnische verschillen. Verder kenmerkt deze ideologie zich door een hang naar het autoritaire.”

het streven naar een ideaal van het ‘eigene’ (het eigen volk) en een afkeer van het ‘vreemde’ (het andere volk)

Extreemrechts laat zich dus duidelijk kenmerken door het streven naar een ideaal van het ‘eigene’ (het eigen volk) en een afkeer van het ‘vreemde’ (het andere volk).

De AIVD (de geheime dienst) brengt nog een verschil aan tussen extreemrechts en rechtsextremistisch. Extreemrechts is het nastreven van ‘xenofoob en nationalistisch gedachtegoed’ met democratische middelen, rechtsextremisten streven hetzelfde na maar dan op een ondemocratische manier.

2. Wat voor extreemrechtse organisaties hebben we in Nederland?

In het laatste rapport van de Anne Frank Stichting wordt onderscheid gemaakt tussen drie verschillende extreemrechtse groeperingen:

‘Identitaire formaties’
Deze groepen ‘streven naar een ideaal van een homogeen Nederlands volk’. Het onderscheid tussen het ‘eigene’ en het ‘vreemde’ wordt gemaakt door de ‘cultureel-etnische eigenheid’ van het Nederlandse volk. De identitaire formaties zijn tegen externe invloeden of gevaren tegen die eigenheid, met name door immigratie. Buiten immigratie zijn deze formaties ook soms tegen het gebruik van Engelse leenwoorden, het vestigen van buitenlandse multinationals hier, of andere veronderstelde gevaren tegenover de Nederlandse identiteit. Drugs, pedofilie of het aanpassen van Zwarte Piet kunnen reden zijn om actie te voeren.

klassieke fascistische ideeën van bijvoorbeeld Mussolini

Identitaire formaties grijpen vaak graag terug naar klassieke fascistische ideeën van bijvoorbeeld Mussolini. Ook voelt zich men sterk verbonden met blanke Afrikaners in Zuid-Afrika.

Van deze groepen zijn er een paar: Het Hollands Volksbelang (met heel weinig leden en geen risico), het Identitair Verzet (zo’n twintig leden die een risico voor de openbare orde vormen) en in zekere zin Pegida, al valt die organisatie meer onder de derde categorie.

‘Neonazistische formaties’
Het verschil tussen deze en de identitaire formaties is dat de neonazistische vooral uitgaan van biologisch-racistische kenmerken wat betreft het ‘eigene’ en het ‘vreemde’: “Het blanke ras is biologisch superieur aan andere rassen, waaronder het joodse”. De neonazi’s focussen zich minder op het Nederlands taalgebied en meer op ‘Germaanse broedervolken’ in bijvoorbeeld Duitsland en Scandinavië. Vaak streven deze organisaties naar een herstel van het Derde Rijk van Hitler.

Er zijn aanzienlijk meer neonazistische organisaties in Nederland dan identitaire: zo’n negen verschillende. De meeste zijn erg klein en vormen weinig bedreiging. Grotere organisaties zijn de NVU (in 2016 gegroeid tot zeventig leden maar dat is weer afgenomen, de organisatie wijst geweld af maar individuen zijn weleens gewelddadig) en Blood & Honour (had zo’n twintig leden maar dat is inmiddels afgenomen, deze organisatie is geweldsbereid).

Nieuw-rechts radicale groepen
Groepen als deze hebben geen ‘duidelijke ideologische basis in oude extreemrechtse ideologieën’. Wel kenmerken ze zich vooral door moslims en de islam in Nederland af te wijzen. Is enigzins te vergelijken met de alt-right beweging in de VS.

Pegida is hier een duidelijk voorbeeld van, deze organisatie is overgewaaid uit Duitsland en de organisatie bestaat uit zo’n twintig mensen. Eerder kwamen er veel mensen op Pegida-demonstraties af, maar dat is aanzienlijk afgenomen in 2017. Een ander voorbeeld is de vrij nieuwe alt-rightbeweging Erkenbrand, dat vooral opvalt doordat er ook veel hoogopgeleide leden zijn. De organisatie bestaat uit zo’n 25 man en op een bijeenkomst in 2016 kwamen zo’n honderd mensen af. “Er zijn geen gegevens bekend die reden geven om Erkenbrand als risico voor de openbare orde te bestempelen.”

Totaal
In totaal zijn er in Nederland zo’n 25 actieve organisaties, waarvan niet altijd bekend is of en in welke mate ze nog actief zijn. Veel groepen hebben maar enkele of minder dan tien leden, sommigen meerdere tientallen. Een aantal van de organisaties zijn expliciet bereid tot geweld maar dat zijn geen grote organisaties.

Veel van de organisaties, vooral bij Erkenbrand en de NVU (de twee grootste organisaties), hebben sympatie voor de politieke partij Forum voor Democratie van Thierry Baudet. Volgens de Anne Frank Stichting werd de boodschap van Baudet over het ‘verdedigen van de eigen cultuur’ herkend door de extreemrechtse groepen. “Verder vielen ook de suggesties van de partijleider over demografische problemen met een oorsprong in de ‘homeopathische verdunning van de Nederlandse bevolking’ en de presentatie van de Westerse samenleving als een lichaam met auto-immuunziekte goed binnen deze kringen.”

Overigens heeft er volgens de Anne Frank Stichting geen partij die ‘onbetwist tot het extreemrechtse veld’ behoren, dus ook FvD niet.

De dreiging van extreemrechts en rechts-extremisme is in Nederland gering

3. In hoeverre moeten we rekening houden met extreemrechts terreur?

De Nederlandse geheime dienst, de AIVD, heeft in 2010 voor het laatst een rapport uitgebracht over extreemrechtse groepen. Daarin werd geconstateerd dat ‘de dreiging van extreemrechts en rechts-extremisme’ in Nederland ‘gering’ is. Ook blijkt dat het aantal aanhangers gedaald is tussen 2007 en 2010, van 600 naar 300.

Sindsdien heeft de AIVD geen onderzoek gedaan naar extreemrechts, of in ieder geval geen onderzoek dat openbaar is gemaakt. Wel stelt de inlichtingendienst in het jaarverslag van 2016 dat er rond ‘sinterklaasactiviteiten’ (je kan vast raden waar dat over ging) ‘hardhandige confrontaties’ dreigden en dat dit in enkele gevallen tot een ‘handgemeen’ resulteerde.

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) houdt rekening met extreemrechtse organisaties, maar de hoge terreurdreiging in Nederland komt voornamelijk door jihadisten. Extreemrechtse figuren zorgen volgens de NCTV niet voor een groot gevaar, maar ze houden er dus rekening mee. In 2016 is een extreemrechtse terreurdaad gepleegd, door een brandbom in een moskee in Enschede te gooien.

Uit het laatste Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland van de NCTV blijkt dat ‘de groei in aanhang en steun, die extreemrechtse formaties in de periode 2015-2016 doormaakten,’ niet ‘structureel van aard’ lijkt. Dat wil zeggen: de groei is gestopt. De reden daarvoor, geeft de NCTV aan, is waarschijnlijk het teruggelopen aantal asielzoekers.

Het NCTV denkt dat de rechtsextremistische groepen ‘zelfverzekerder’ zijn geworden, wat betekent dat sneller de confrontatie met extreemlinkse groepen opzoeken en dat ze met minder problemen in de openbaarheid treden. Over de reden daarvan wil de NCTV niet speculeren.

Reacties

Reacties

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.