DELEN

HERSTELLEN VAN RELIGIE

“Ik worstel echt en ben vastbesloten nooit meer terug te keren tot de religie waarin ik werd opgevoed, maar ik wil niet langer in angst en depressie leven. Het lijkt alsof ik door het oerwoud loop met mijn machete; niemand om mijn krankzinnige en soms beangstigende gedachten mee te delen.”

“Na jaren van depressie, angst, woede, en tenslotte een week in een psychiatrische inrichting een jaar geleden, probeer ik nu de stukken bijeen te rapen en daar iets logisch  van te maken. Ik ben verward. Mijn hele identiteit is een versnipperde, verwarde kluwen. Ik verkeer in uiterste beroering.”

Deze commentaren zijn niet ongebruikelijk voor mensen die lijden aan Religieus Trauma Syndroom, of RTS. Religieus trauma? Wordt religie niet geacht behulpzaam te zijn, of tenminste goedaardig? In het geval van fundamentalistische geloven, verwacht men dat het opgeven van een geloof uit de kindertijd is als het opgeven van geloof in Santa Claus – een beetje droevig, maar in wezen een kwestie van opgroeien

Maar religieuze indoctrinatie kan enorm beschadigend zijn, en het breken met een autoritair soort religie kan beslist traumatisch zijn. Het betekent een compleet overhoop halen van iemands beeld van de werkelijkheid, inclusief de eigen identiteit, die van andere mensen, het leven, de toekomst, alles. Mensen die hiermee niet bekend zijn, inclusief therapeuten, vinden het moeilijk de pure terreur die het teweeg kan brengen en het benodigde herstel daarvan, naar waarde in te schatten.

Het wordt tijd dat de gemeenschap het werkelijke trauma erkent dat religie veroorzaakt

Mijn eigen bewustwording van dit probleem vergde nogal wat tijd. Ik begon met te schrijven over mijn eigen herstel van een fundamentalistisch christelijke achtergrond, en ontdekte al spoedig dat ik hierin niet alleen stond. Veel anderen verlangden er naar dit verborgen lijden te bespreken. Sindsdien heb ik ongeveer twintig jaar gewerkt met cliënten op het terrein van “herstellen van religie”, en een zelfhulp boek geschreven over dit onderwerp, getiteld ‘Leaving the Fold’

Naar mijn mening wordt het tijd dat de gemeenschap het werkelijke trauma erkent dat religie veroorzaakt. Net zoals het duidelijk benoemen van problemen als anorexia, PTSS, of bipolaire afwijking het beëindigen van zelfbeschuldiging mogelijk maken, en we verder kunnen gaan met het onderzoeken van de herstelmogelijkheden, moeten we Religieus Trauma Syndroom kunnen aanpakken. Het internet staat vol verhalen over RTS en uitroepen om hulp. Op fora voor voormalig gelovigen (zoals exchristian.net) kan men de wijdverspreide pijn en wanhoop zien. In reactie op mijn presentatie over RTS op YouTube, merkte een kijker op:

“Heel erg bedankt. Dit is geweldig omdat miljoenen mensen hieraan lijden. Ik had nog nooit van Dr. Marlene gehoord maar meer mensen beginnen hierover te spreken. Miljoenen – die in stilte lijden en voor andere kwesties behandeld worden terwijl de fundamentele oorzaak religieus misbruik is.”


BARRIËRES IN HET VERKRIJGEN VAN HULP VOOR RTS

Momenteel schijnt het ter discussie stellen van schadelijke geloven en foute praktijken in religie een taboe te overschrijden, zelfs onder professionele hulpverleners. We koesteren onze vrijheid van expressie, van samenscholing en van religie in onze gemeenschap. Onze wetten en praktijken weerspiegelen het algemene principe dat zolang we anderen niet schaden, we kunnen doen wat we willen. Kinderen dwingen naar de kerk te gaan lijkt nauwelijks een misdaad. Aangenomen wordt dat werkelijke schade wordt aangericht door extreme randgroepen, die we “sekten” noemen, en gevallen van ritueel misbruik zijn bekend. Bovendien hebben religieuze instituten een gevestigd belang in het bevorderen van een onkritische houding.

Maar gedachten-beïnvloeding en emotionele beschadiging zijn in feite de norm voor veel grote, autoritair religieuze groeperingen. Het goedpraten van religie maakt het des te meer verraderlijk. Wanneer de gemeenschappen zo groot zijn en de praktijken zo gebruikelijk, worden de slachtoffers doodgezwegen.

Therapeuten hebben geen echt toepasselijke diagnostiek in hun handboeken. Zelfs in de meest gebruikelijke lijst van psychologische storingen, onder al de veranderingen, verliezen en verstoringen, is nergens sprake van het loslaten van iemands religie. Toch kan dit de grootste crisis zijn die men ooit kan ondervinden. Het is belangrijk dat  therapeuten zich dit bewust worden, omdat steeds grotere aantallen mensen de traditionele religies verlaten 1) en zij aangeven reëel te lijden.

Een ander beletsel in het verkrijgen van hulp is dat de meeste mensen met RST altijd geleerd werd psychologie af te wijzen als iets “werelds” en daarom zondig. Het is zeer waarschijnlijk dat slechts een fractie van de mensen met RST zelfs maar hulp zoeken. Binnen veel dogmatische, in zich zelf besloten religies, worden mentale gezondheidsproblemen zoals depressie en psychische angst als zonden beschouwd. Deze worden gezien als het niet in overeenstemming zijn met God. Een religieuze raadsman of pastor adviseert eerder biechten en grotere gehoorzaamheid als remedie, en waarschuwt dat seculiere hulp van een professional in de geestelijke gezondheidszorg gevaarlijk kan zijn.

God wordt de “Grote Heelmeester” genoemd en iemand zou geen hulp van iemand anders nodig hebben. Twijfel wordt als verkeerd beschouwd, niet als eerlijk onderzoek. Bovendien zou therapie een zelfzuchtige uitspatting betekenen. Zich richten op de eigen behoeften is altijd zondig in de religieuze opinie, daarom is het voor RTS slachtoffers zelfs niet duidelijk hoe ze hulp kunnen krijgen. De clienten waarmee ik gewerkt heb moesten onwetendheid, schuldgevoel en vrees overwinnen om het eerste contact te maken.

WAT IS RTS?

“Ik voel me zo schuldig en depressief en worstel om me los te maken van religie. Ik vecht ook tegen een existentiële crisis van epische proporties en intens hartzeer…. Ik voel me alsof ik de enige persoon in de wereld ben aan wie dit ten deel is gevallen. Sommige dagen zijn OK, maar anderen verschrikkelijk. Ik weet niet of ik dit wel kan doorstaan.”

Religieus Trauma Syndroom is de conditie die wordt ervaren door mensen die worstelen met het loslaten van een autoritaire, dogmatische religie en die met de schade van indoctrinatie te maken krijgen. Ze gaan door een fase van het uiteenvallen van een persoonlijk, betekenisvol geloof en/of zich losmaken van een begeleidende gemeenschap en levensstijl. De symptomen komen het meest overeen met die van een Posttraumatisch Stress Syndroom (PTSS), die kan ontstaan uit het ervaren van een doodsbedreigende situatie of het geconfronteerd worden met de dreiging van zwaar letsel, en veroorzaakt gevoelens van paniek, hulpeloosheid of verschrikkelijke angst. Dit kan door een enkel voorval komen, of  een bepaald soort chronisch misbruik. Bij RTS is er chronish misbruik, in het bijzonder van kinderen, plus het grote trauma van het verlaten van de gemeenschap. Net als bij PTSS is het effect van RTS langdurig, met beangstigende gedachten, negatieve emotionele condities, aangetast sociaal functioneren, en andere problemen.

Bij RTS is het trauma tweevoudig. Ten eerste, de doctrines en praktijken van een strenge religie kunnen giftig zijn, en levenslange mentale schade aanrichten. In veel gevallen wordt de emotionele en mentale schade vermeerderd door fysiek en seksueel misbruik vanwege de patriarchale, onderdrukkende aard van het milieu.

Ten tweede, het vertrek uit een religieuze gemeenschap voegt nog eens enorme stress toe, daar een individu worstelt met als het ware het achter zich laten van één wereld en het binnentreden in een nieuwe wereld. Meestal betekent dit een aanzienlijk en plotseling verlies van sociale steun, terwijl men opziet tegen het reconstrueren van zijn leven. Mensen die uittreden zijn meestal slecht voorbereid om hiermee om te gaan, omdat ze een beschut leven hebben geleid en geleerd hebben de seculiere wereld te schuwen, en omdat hun persoonlijke vaardigheden, zoals zelfvertrouwen en onafhankelijk denken, onderontwikkeld zijn.

Individuen kunnen RTS op verschillende manieren ervaren, afhankelijk van een aantal faktoren. Enige kenmerkende symptomen van RTS zijn:

● Verwarring, problemen met beslissingen nemen, moeite om voor zichzelf te denken, gebrek aan betekenis of richting, onderontwikkeld zelfbewustzijn;

● Angst om in “de wereld” te zijn, paniek-aanvallen, vrees voor verdoemenis, depressie, zelfmoordgedachten, boosheid, bitterheid, verraad, schuld, verdriet om verlies, moeite om emoties uit te drukken;

● Slaap- en eetstoornissen, nachtmerries, perfectionisme, ongemak met seksualiteit, negatief lichaamsbeeld, problemen met het beheersen van impulsen, moeite ergens plezier aan te beleven, of in het hier en nu te verkeren;

● Scheuren in het familie- en sociaal netwerk, eenzaamheid, problemen met betrekking tot de gemeenschap, kwesties van persoonlijke relaties;

Deze commentaren van mensen die dit doormaken zijn waarschijnlijk de beste manier om de intensiteit van RTS over te brengen:

“Ik word depressief en verward. Jezus redt mij niet meer. God heeft mij niet meer geschapen. Welk doel is er? Wat is mij overgebleven? Waarmee vullen ex-christenen die leegte? Dus we zijn hier om geen reden, geen voorzienigheid. Uit het niets – naar het niets;  de realiteit is wreed. En ik ben ook nog razend dat ik zo lang gehersenspoeld ben geweest – CD’s stuk geslagen, boeken verbrand, Satan berispend…. het is of je hele wereld ondersteboven is gekeerd, nee, vernietigd.”

“Er is heel veel schuld en ik reageer op de meeste religies met paniek-aanvallen en smart en angst, zelfs foto’s, standbeelden of TV…. ik denk dat hoewel ik het wilde, het hersenspoeling was. Er is moeilijk van af te komen…. Het is een nachtmerrie geweest.”

“Ik voelde wanhopig, en was wanhopig of ik ooit nog normaal zou zijn, of ik in staat zou zijn veertig jaar hersenspoeling ongedaan te maken.”

“Mijn vorm van religie was heel diep ingebed en diep in mijn hart verankerd. Het is moeilijk te beschrijven hoe volledig mijn religie mijn hele kijk op de wereld bepaalde, vormgaf en beïnvloedde. Mijn eerste stappen uit het fundamentalisme waren uitgesproken beangstigend en ik dacht vaak aan zelfmoord. Nu ben ik daar ver overheen, maar ik heb mijn “plaats in het universum” nog niet helemaal gevonden.”

 

“Ik voel me boos, machteloos, wanhopig, en gewond – littekens van de waanzin waaronder het christendom me eens deed lijden.”

 

“Het nam me jaren om de verschrikkelijke angst en zelfverachting te overwinnen en te emanciperen van de sekte-achtige opvoeding jaren geleden. Maar de naweeën van die opvoeding duren nog steeds voort en tasten me als professional negatief aan (nachtmerries, paranoia, etc.)”

“De wereld was een vreemde en angstaanjagende plaats voor me. Ik was bang dat al de slechte, nare dingen zoals ze me aangepraat waren, die zouden gebeuren met iedereen die de sekte zou verlaten, mij nu ook werkelijk zouden overkomen!”

 

“Zelfs nu nog mis ik de eigenschap makkelijk te vertrouwen, en intiem met mensen worden is iets dat mij vreemd is, en moeilijk te verwezenlijken.”

“Na een huwelijk van 21 jaar voelt mijn echtgenoot dat hij me niet kan accepteren daar ik de “kerk” verlaten heb, en gaat van me scheiden.”

“Mijn ouders bellen me niet meer. Mijn vader zegt me dat ik naar de hel ga (dat heeft hij mijn hele leven al gedaan!).”

“Ik moest mijn huis verlaten omdat ik niet meer in dat milieu kon verkeren. Mijn hele familie is christelijk en ik heb er moeite mee hen uit te leggen wat ik doormaak. Ik voel me extreem geïsoleerd en vraag me soms af of ik gek word. Ik ben zeer eenzaam en soms lijd ik aan intense depressies.”

“Ik heb al mijn vrienden verloren. Ik verloor de hechte familiebanden. Nu verlies ik mijn vaderland. Ik heb zo veel verloren door deze kwaadaardige religie en ik ben kwaad en verdrietig tot in mijn diepste wezen…. ik heb heel hard geprobeerd nieuwe vrienden te maken, maar daar heb ik ellendig in gefaald…. ik ben zeer eenzaam.”

 

“Velen van ons voelen dat ze geen contact kunnen maken met de “buitenwereld”, aangezien de doctrines waarmee we werden opgevoed alles zijn dat we weten en ons enig referentiekader zijn.

“Mijn nieuwe seculiere vrienden zouden het niet begrijpen. Mijn christelijke vrienden hebben me of in de steek gelaten, of blijven voor me bidden.”

“Mijn pogingen om buiten het christelijke frame te denken zijn als de pogingen van een veroordeelde om uit de Alcatraz gevangenis te ontsnappen – door honderden meters steen en beton graven, aan gewapende bewakers ontsnappen, om slechts misschien ijskoud onstuimig water te bereiken voor een dodelijk zwemtocht naar veiligheid. Dit klinkt misschien wat dramatisch, maar het is wat ik voel. Ik ga nu door met proberen mijn ziel te herbouwen van de schade die het heeft opgelopen.”

RTS kan in hevigheid variëren, afhankelijk van de specifieke doctrines en praktijken van de betrokken kerken, pastors, of ouders. Personen met het grootste risico op RTS zijn:

● opgevoed in hun religie,

● afgescheiden van de rest van de wereld.

● zeer diepgaand en persoonlijk betrokken, en/of

● afkomstig uit een zeer dwingende vorm van religie.

Het meest belangrijk is de realisatie dat Religieus Traum Syndroom echt bestaat. Hoewel de schade aangericht door seksueel misbruik of een natuurramp makkelijker te begrijpen zijn, kunnen religieuze praktijken net zo schadelijk zijn. Steeds meer mensen hebben hulp nodig, en de taboes op het bekritiseren van religies dienen ter discussie worden gesteld.

bron:http://www.positief-atheisme.nl/atheisten/untitled/religieus-trauma-syndroom.html

MARLENE WINELL    

1) The American Religious Identification Survey (ARIS) van 2008 geeft aan dat miljoenen Amerikanen een uittocht uit hun geloof maken. Het aantal mensen die zich aansluiten bij “Geen geloof” is bijna verdubbeld van 1990 tot 2008. De 18,7 miljoen mensen die dit gat vullen zijn waarschijnlijk afkomstig van de grote protestante, baptistische en rooms-katholieke kerken, die 12,7 miljoen gelovigen verloren in dezelfde periode.

Reacties

Reacties

Geef een reactie