DELEN
TERRORIST

In het VRT-programma De Afspraak waren afgelopen dinsdag enkele opmerkelijke uitspraken te horen uit de mond van columnist David Van Reybrouck. Gisteren waren ze ook te lezen in De Morgen. Van Reybrouck roept op om de berichtgeving over terroristen minder te behandelen als terreur en meer als zelfmoorden. Dit om toekomstige terreurdaden via ‘copycat’-gedrag te voorkomen. Echter, dit soort gebrekkig begrijpen van terreurmotieven is veel gevaarlijker dan “sensationeel” berichten over terreur.

Islamistische terroristen plegen aanslagen om aandacht te krijgen en die aandacht krijgen ze met hopen, dat vindt althans Van Reybrouck. De columnist is van de mening dat we daarom onze berichtgeving moeten aanpassen zoals dat met klassieke zelfmoorden gebeurt, zodat er geen ‘copycats’ meer zouden opstaan die zichzelf opblazen. Maar wie denkt dat islamisten een aanslag plegen voornamelijk om bekend te worden, slaat de bal echter mis. De terroristen die ons thans plagen, zaaien dood en verderf eerst en vooral omdat ze geïndoctrineerd zijn. Geïndoctrineerd met een radicale islam.

De Afspraak

David Van Reybrouck doet een oproep aan alle media om gemeenschappelijke richtlijnen op te stellen voor hoe we moeten berichten over zelfmoordaanslagen en terreur:

Soldaten die naar het front gaan, zijn niet suïcidaal

Wie zelfmoord pleegt is de wanhoop nabij. Een persoon die fataal afscheid neemt van de wereld, vrienden en familie is ultiem hulpeloos. De motivatie hiervoor is zeer individueel: een doorgedreven vorm van klinische depressie gecombineerd met een gevoel dat men niet geholpen kan worden. Het is de laatste wanhoopsdaad, de laatste vlucht van een zeer ongelukkig iemand.

Dit staat in schril contrast met iemand die een terreuraanslag pleegt. Net zoals een soldaat die naar het front gaat, is een terrorist niet suïcidaal, maar vastberaden.

Bij een soldaat primeert het collectieve. Daar waar de zelfmoordenaar individueel vlucht omdat hij of zij voelt het leven niet meer aan te kunnen, is de soldaat bereid zijn leven te offeren voor zijn gemeenschap. Zelfmoordterroristen in onze huidige context zijn gelijkaardig gemotiveerd, zij het in een ziekelijk doorgedreven vorm. Daar waar soldaten een gezond gemeenschapsgevoel hebben, hebben radicale islamisten een verknipt gemeenschapsgevoel.

Moslimterroristen plegen aanslagen omdat ze zichzelf zien als martelaren van een goede zaak, niet als finale vlucht uit een ervaren uitzichtloos bestaan. In tegendeel, islamisten zijn vol met hoop en geloven in de overwinning: dat onze beschaving zal vergaan en een kalifaat deze zal vervangen. Van Reybrouck erkent dit ook nadat hij de wetenschappelijke literatuur erop raadpleegde, maar pleit toch voor oplossingen die hierop haaks staan, omdat de progressieve columnist meent dat copycatgedrag een doorslaggevende factor is bij terreuraanslagen. Maar dat klopt niet.

David Van Reybrouck on Twitter

Wat als je kans op aanslagen kan verkleinen door serenere berichtgeving, zoals we nu al doen bij suïcide? Doen of niet? #copycats #contagion

Kop in het postmoderne zand

We kunnen er moeilijk bij, met onze postmoderne Westerse en individualistische kijk op het leven die geluk definieert als zoveel mogelijk reisjes maken, de color run in Barcelona niet missen en de meest leuk bevonden foto hebben op Instagram. Maar er zijn nog mensen die geloven in iets buiten of boven zichzelf. Zo fanatiek zelfs, dat ze bereid zijn tot verschrikkelijke daden ten bate van dit geloof.

Wie denkt dat zo’n fanatiekelingen geleid worden door copycatgedrag, door een psychopathologische neiging om in de krant te staan en aandacht te krijgen, is misleid door een postmoderne kijk die we voor onszelf hanteren. Een kijk overigens die in moslimfundamentalistische kringen als zwak en decadent wordt ervaren. Inlichtingendienst OCAD schatte in 2016 dat er zo’n kleine 500 Syriëstrijders uit België vertrokken naar het Midden-Oosten om er met IS of andere jihadistische groeperingen te vechten. De meeste zijn ongekend, kwamen niet in de pers en zullen vermoedelijk ook nooit verschijnen in de pers. Men schatte in 2016 dat ongeveer 90 van die Syriëstrijders gesneuveld zijn. Als bomen in het bos gevallen terwijl niemand het hoorde. Anoniem.

Copycatgedrag is veelvoorkomend bij mensen in een suïcidale depressie alsook bij psychopathische seriemoordenaars. Zo’n mensen zijn geestesgestoord. Een moslimterrorist denkt glashelder en is zeer bewust.

En wie denkt dat ‘would-be-terroristen’ praktische informatie of methodes leren uit onze berichtgeving, dwaalt eveneeer. Als Van Reybrouck ook de wetenschappelijke literatuur rond ‘home grown terrorists’ er op napleegde, wist hij dat er voor jihadi’s in spe allerlei gespecialiseerde communicatiemiddelen bestaan. Men wisselt informatie uit op jihadi-forums, het ‘dark web’, chat via de Telegram-app of leest zelfs het IS-tijdschrift Rumiyah… Een stuk nuttiger voor een jihadist dan het VTM-nieuws.

Tot slot, worden jihadisten gemotiveerd en stoutmoediger door onze “sensationele” verslaggeving? Het antwoord is dat Arabische media veel explicieter inzoomen op lijken, slachtoffers en bloederige taferelen dan onze media. Jihadi’s kunnen dus gewoon even verder zappen of surfen terwijl onze media zichzelf een muilkorf aanbinden en onze burgers gecastreerde berichtgeving krijgen.

Van Reybrouck begrijpt asymmetrische oorlogsvoering niet

“Op het moment dat IS aan het verschrompelen is in Irak en Syrië, zie je dat ze niet langer in staat zijn om soldaten, of wat ze ook zijn, schurken uit te sturen naar steden als Brussel, Parijs enzovoorts, maar het zijn lone wolfs die ermee aan de slag gaan”, vertelt een verbaasde Van Reybrouck. “Is het niet zover gekomen dat we […] met pers, zelfmoordpreventieteams en terreurexperten moeten gaan samenzitten om een mediarichtlijn op te stellen over hoe we in de toekomst over zelfmoordaanslagen gaan berichten?”

Mijnheer Van Reybrouck, terrorisme is het wapen van de zwakke groep die tegenover een conventioneel machtige vijand staat. Net zoals guerrilatactieken is terrorisme een vorm van assymetrische oorlogsvoering. Het is niet zonder een eigen logica en een vorm van strijd wanneer de conventionele overwinning niet meer mogelijk is. Dat wetende, is het logisch dat aanslagen in het Westen meer en meer voorkomen wanneer IS in het Nabije Oosten op punt staat om te imploderen onder externe militaire druk. Dit begrip is cruciaal. Terroristen liggen niet wakker van hoeveel likes hun laatste update op sociale media kreeg, maar voeren een oorlog. Een heilige oorlog tegen ons.

Zelfcensuur in de pers of een ‘zelfmoordlijn voor terroristen’ zoals Van Reybrouck voorstelt, zullen hier geen afbreuk aan doen. We zijn in die oorlog verwikkeld of we dat nu willen of niet.

Zelfcensuur of zelfversterking?

Wat veeleer wel zal kunnen helpen is ons eigen waardenmodel terug opbouwen. Met waarden die ons binden in plaats van noties die onze hypergeïndividualiseerde samenleving verder doen atomiseren. In plaats van een samenleving krijgen we zo een gemeenschap, die nieuwkomers waar nodig kan incorporeren en radicalisering van moslimjongeren kan voorkomen. Is het dan zo verbazend dat vandaag allochtone jongeren op de dool en op zoek naar identiteit kiezen voor de Sharia in plaats van de selfie?

Die herbouwde gemeenschap van ons zal misschien niet in staat zijn om alle moslimterroristen in spe af te doen zien van geweld en vervreemding, maar kan dan wel tenminste een collectieve vuist vormen tegen diegene die ons kwaad willen en zullen berokkenen. Gewapend voor de toekomst, weerbaar en trots. Hieraan kan de media misschien werken.

Reacties

Reacties

Geef een reactie