DELEN
formatie
Den Haag : 28 juni 2017 Informateur Gerrit Zalm ontvangt de onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie in de Stadhouderskamer. v.l.n.r. Wouter Koolmees, Alexander Pechtold, Sybrand van Haersma Buma, Pieter Heerma, Zalm, Carola Schouten, Gert-Jan Segers, Mark Rutte en Halbe Zijlstra.

Langdurig en besloten. Dat zijn de trefwoorden van de sinds de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart lopende kabinetsformatie. Een formatie waarvan het eind voorlopig nog niet in zicht is, nu voor de onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie een vakantie tot 9 augustus is ingegaan. Hiermee is deze kabinetsformatie hard op weg in elk geval de op één na langdurigste te worden van de naoorlogse geschiedenis.

Natuurlijk kan de gang van zaken met een positieve blik worden bekeken. Gezegend is immers het land dat zich nu al meer dan vier maanden een niet volwaardig, want demissionair landsbestuur kan veroorloven. De urgentie om tot zaken te komen ontbreekt volledig. Actief beleid is niet nodig. Wat moet stijgen stijgt, wat moet dalen daalt. Stilstand in het beleid kost geen geld, maar levert juist geld op voor de schatkist. De onderhandelaars hebben de tijd en nemen zodoende alle tijd. Ondertussen wordt de rest van het land getrakteerd met dooddoeners dat het niet sneller kan en niet sneller moet.

Toch is dit maar één kant van het verhaal. Want deze woorden komen minder geloofwaardig over als deze afkomstig zijn van politici die nog geen half jaar geleden in hun verkiezingscampagnes de absolute noodzaak van snel een ander beleid bepleitten.

Er zijn altijd verzachtende omstandigheden aan te geven voor de formatie in slakkengang. De verkiezingsuitslag was een gecompliceerde met een uitkomst die minstens vier partijen vereist om tot een meerderheidscoalitie te komen. Bovendien is het kwartet dat nu aan tafel zit met het inruilen van GroenLinks voor de ChristenUnie gedeeltelijk anders samengesteld dan aan het begin.

Toch mag dit allemaal geen alibi zijn voor de processie van Echternach zoals deze nu in Den Haag plaatsvindt. Hoe langer het kost een regeerakkoord in elkaar te zetten, hoe minder wervend en overtuigend het straks zal zijn. Als een dergelijk akkoord, zoals de formatieleer zegt, een vorm van gestold wantrouwen is, dan betekent elke dag meer onderhandelen een extra hypotheek op het onderlinge vertrouwen. Waarbij komt dat hoe vaster de afspraken worden dichtgetimmerd, hoe minder de ruimte straks zal zijn voor het parlement om hier nog wijzigingen in aan te brengen.

Juist in het huidige versnipperde politieke landschap met zijn dertien fracties in de Tweede Kamer zou een regeerakkoord op hoofdlijnen met respect voor dualisme gewenst zijn. Maar wat dreigt is een minutieus onwrikbaar traktaat dat alleen kan worden uitgevoerd bij de gratie van vier partijen die over een meerderheid van slechts één zetel beschikken.

Ondertussen blijft het beschamend hoe de direct betrokkenen bij de formatie weten te grossieren in nietszeggendheden over het verloop van de besprekingen. Radiostilte is het devies dat door iedereen consciëntieus wordt nageleefd. In de woorden van informateur Gerrit Zalm: „als je zeker wil zijn dat er geen kabinet komt, is transparantie de oplossing”. Het was overigens dezelfde Zalm die in 2003 als fractievoorzitter van de VVD aandrong op openbaarmaking van formatiestukken. Ook voor hem geldt: zoveel rollen zoveel opvattingen.

Zorgwekkender is dat de extreme beslotenheid van de onderhandelaars uitstraalt dat transparantie blijkbaar een gunst is, een luxe, en geen vereiste. Volledige openbaarheid bij gevoelige onderhandelingen is onmogelijk maar het totaal gebrek aan inhoudelijke mededelingen is het andere uiterste en spot met alle democratische principes.

Het is moeilijk te begrijpen waarom de Europese Commissie bij de Brexit-besprekingen – toch iets belangrijker dan de Nederlandse kabinetsformatie – door middel van het openbaar maken van onder andere de onderhandelingsagenda’s, vertrekpunten en tussentijdse tekstvoorstellen een vorm van transparantie wil garanderen die in Den Haag zeer ver is te zoeken.

Zonder enige vorm van verantwoording zijn de onderhandelaars al maanden met de stem van de kiezer aan de haal. Het op 15 maart geschonken vertrouwen kan nauwelijks meer worden beschaamd.

Reacties

Reacties

Geef een reactie