DELEN
basisinkomen

Het pleidooi om de AOW af te schaffen en in ruil daarvoor een basisinkomen voor 60-plussers in te voeren oogst in de Tweede Kamer begrip.

Toch gaat zo’n drastische systeemwijziging er voorlopig niet komen. Het is de verkeerde oplossing voor het probleem, menen coalitiepartijen VVD en PvdA. Ook D66 en 50Plus zien een streep door de AOW niet zitten.

Het was Telegraaf-columniste en ondernemer Annemarie van Gaal die het plan gisteren in deze krant lanceerde. Volgens haar worden 60-plussers tureluurs van de vele regels waarmee ze te kampen hebben. Zo zijn ze verplicht om te solliciteren. Wie dat niet doet, kan z’n uitkering verliezen. Datzelfde geldt als 60-plussers vrijwilligerswerk gaan doen, of op de kleinkinderen gaan passen. Het huidige systeem is onlogisch en krom, meent de columniste.

Basisinkomen voor 60-plus, AOW weg

Ik pleit ervoor om de AOW af te schaffen… en ook alle verplichtingen, regels en toeslagen na je 60e. ’Wat schrijft ze nu?’ hoor ik u denken, maar ik heb een andere oplossing. Lees even door. Er is één steeds groter wordende groep, die bepaald niet te benijden is en dat zijn de werkloze 60-plussers. De werkloosheid onder de 60-plussers is nog nooit zo hoog geweest en hun onzekerheid ook niet: hele leven hard gewerkt, geen enkele kans meer op een baan en nog jaren onzekerheid voor de boeg voor ze de AOW krijgen en wat er tegen die tijd nog aan pensioen over zal zijn.

Tweede Kamer wil niet

Van Gaal vraagt zich af of het niet goedkoper is om een streep te zetten door de AOW en de doelgroep in plaats daarvan een vast inkomen te geven van rond de 1100 euro per persoon. Ze wil dat de Tweede Kamer dit laat onderzoeken, maar vooralsnog gaan daarvoor de handen niet op elkaar.

Dat 60-plussers zich door een woud van regels en voorwaarden voor toeslagen moeten zien te worstelen, wordt in de Kamer volmondig erkend. „Er is een drift om dingen te goed te willen regelen”, zegt PvdA-Kamerlid Vermeij. „Het klopt”, stelt ook VVD’er Van ’t Wout vast.

’Poepduur’

Het opdoeken van de AOW en het optuigen van een basisinkomen gaan er bij de coalitie echter niet in. „Poepduur”, rekent Vermeij voor. „We geven nu mensen vanaf hun 67e AOW. Als we ze vanaf 60 een basisinkomen geven? Dat kost echt bakken met geld.” Van ’t Wout gruwt van het idee van een basisinkomen. „Daarmee zeggen we eigenlijk tegen ouderen ’jullie zijn niet meer nodig’. En niets is minder waar. Hun kennis en ervaring zijn juist ontzettend waardevol op de werkvloer.”

De VVD is ’voor nu’ tevreden met het huidige systeem. Wel moet het pensioenstelsel nog op de schop. De PvdA wijst erop dat minister Asscher (Sociale Zaken) beloofd heeft dat hij gaat proberen om de sollicitatieplicht iets te versoepelen.

1400 miljard gaat naar Europa maar ons kabinet vindt basisinkomen te duur.

Op deze pagina worden de meest gestelde vragen beantwoord.

  • Wat zijn de kenmerken van het basisinkomen?
  • Waarom is het basisinkomen zoveel in het nieuws, we hebben het toch best goed?
  • Hoe hoog moet het basisinkomen zijn?
  • Hoe gaan we dat betalen?
  • Gaan mensen dan nog wel werken?
  • Wat zijn de voordelen voor:
    • Mensen met een uitkering
    • Werknemers
    • Werkgevers
    • Bedrijven
    • Vrouwen
  • Is het basisinkomen politiek haalbaar?
  • Hoe gaan we ervoor zorgen dat het basisinkomen er ook echt komt?

Wat zijn de kenmerken van het basisinkomen?

Het onvoorwaardelijk basisinkomen heeft de volgende vier kenmerken: universeel, individueel, onvoorwaardelijk en hoog genoeg om een volwaardig bestaan in de maatschappij te kunnen leiden.

  • Universeel: elk persoon, ongeacht leeftijd, geslacht, afkomst, woonplaats heeft recht op het basisinkomen.
  • Individueel: het basisinkomen wordt per persoon uitgekeerd, en dus niet op basis van een gezin of huishouden.
  • Onvoorwaardelijk: het basisinkomen is een mensenrecht zonder werkverplichting of inkomenstoets.
  • Hoog genoeg: het bedrag moet hoog genoeg zijn om een waardige levensstandaard mogelijk te maken, die overeenkomt met de sociale en culturele standaard van het desbetreffende land.

Waarom is het basisinkomen zoveel in het nieuws, we hebben het toch best goed?

Ja en nee. Nederland is materieel een van de welvarendste landen ter wereld. Tegelijkertijd heeft ons economische en sociale beleid een verwoestend effect op de levens van veel mensen. Zo stijgen de reële lonen al 30 jaar niet meer als gevolg van globalisering. Dat wil zeggen dat mensen steeds minder koopkracht hebben. Meer en meer mensen leven in economische onzekerheid door de flexibilisering van de arbeidsmarkt en werkloosheid. Door technologische ontwikkelingen zullen steeds meer banen verdwijnen. Sociale zekerheid wordt daardoor steeds duurder en ineffectiever. We hebben nieuwe mechanismen nodig om de levensstandaard van grote groepen mensen op peil te houden. Het basisinkomen is het enige sociale beleid dat gegarandeerd iedereen bereikt, in tegenstelling tot de huidige regelingen die gebaseerd zijn op gedrags- en inkomenstoetsen.

Hoe hoog moet het basisinkomen zijn?

Het basisinkomen moet hoog genoeg zijn om ook de meest kwetsbare groepen een bestaansminimum te garanderen. Denk hierbij aan mensen zonder andere inkomstenbronnen of zij die permanente zorg nodig hebben. Wij stellen de hoogte van het basisinkomen gelijk aan de armoederisicogrens die in Europa is vastgesteld op 60% van het mediane inkomen. Voor Nederland betekent dit een bedrag van ongeveer € 1500 per maand.

Hoe gaan we dat betalen?

Er zijn verschillende manieren om het basisinkomen te betalen. Een basisinkomen van 1500 euro per maand zou rond de 300 miljard per jaar kosten (Nederland heeft 16,8 miljoen inwoners). 300 miljard euro is ongeveer 40 procent van het bbp. Dat lijkt veel, maar realiseer je dat de overheid nu al meer dan de helft van het bbp beheerst (zorg, sociale zekerheid). Alle vrijstellingen, aftrekposten en heffingskortingen zijn daarbij niet eens meegerekend (meer dan 50 miljard per jaar). Het financieren van het basisinkomen is dus eigenlijk een grote herverdelingsoperatie.
Het basisinkomen kan ook worden betaald door een verhoging van het btw-tarief of van de vermogensbelasting (die momenteel onder het internationale gemiddelde ligt en in de afgelopen jaren steeds is gedaald).
Er zijn dus verschillende manieren om het basisinkomen te financieren. Het is uiteindelijk vooral een kwestie van politieke wil. Er was immers ook geld om de banken te redden na de financiële crisis.

Gaan mensen dan nog wel werken?

Uit experimenten met het basisinkomen in Canada blijkt dat mensen in uren inderdaad minder betaald werk verrichten, zo”n 10%. Maar is dat erg? De groepen die minder gaan arbeiden zijn over het algemeen getrouwde vrouwen (niet de kostwinnaars) die ervoor kiezen langer zwangerschapsverlof te nemen en jongvolwassenen die langer studeren. Ze blijven zich dus zinvol inzetten voor de samenleving. De waarde van al het onbetaalde werk in Nederland wordt nu al geschat op meer dan de helft van het bbp. En trouwens, zou u zelf de rest van uw leven op de bank gaan hangen als u 1500 euro per maand basisinkomen kreeg?

Waarom zouden rijke mensen ook een basisinkomen moeten krijgen? Dat hebben zij toch niet nodig?

Het basisinkomen is een recht, geen vorm van liefdadigheid. Een systeem dat alleen de “armen” helpt, zou de scheiding tussen arm en rijk in stand houden. Daarnaast zou dan per geval bepaald moeten worden of iemand “arm genoeg” is, wat weer leidt tot een inefficiënt controle-apparaat. Een basisinkomen voor iedereen draagt juist bij aan de sociale samenhang en solidariteit, immers iedereen ontvangt het. Het leidt tot meer tolerantie en altruïsme. De kosten van het verstrekken van een basisinkomen aan bijvoorbeeld miljonairs kunnen eventueel worden teruggewonnen door hogere belastingen op topinkomens. Het is natuurlijk ook mogelijk dat de ontvanger het basisinkomen weigert, omdat hij of zij zich rijk genoeg acht.

Wat zijn de voordelen voor:

Mensen met een uitkering

Wanneer je een uitkering ontvangt en wilt gaan werken, ga je er vaak financieel op achteruit. Het verdiende geld wordt belast en gekort op je uitkering. Het zoeken en vinden van een baan brengt ook allerlei verborgen kosten met zich mee (kinderopvang, vervoer naar sollicitaties, aanschaf kleding). Daar komt bij dat de banen vaak tijdelijk en onzeker zijn waardoor je het risico loopt dat je binnen korte tijd opnieuw een uitkering moet aanvragen.
Met een basisinkomen loont het altijd om te werken, ook wanneer het gaat om laagbetaalde of tijdelijke banen. Het draagt dus ook nog bij aan de noodzakelijke flexibilisering van de arbeidsmarkt.

Werknemers

Het grootste deel van de mensen met een fulltime baan wil eigenlijk minder werken. Driekwart van de werknemers gaat gebukt onder hoge tijdsdruk. Een op de vier werkt structureel over en meer dan een op de tien heeft last van een burn-out. De reden dat mensen toch niet minder gaan werken, is dat ze bang zijn om hun baan te verliezen of omdat het financieel niet mogelijk is.
Met een basisinkomen hebben werknemers de keuze om zelf te bepalen of ze fulltime of parttime willen werken. Ze kunnen er ook voor kiezen om zich om te scholen. Daarnaast verbetert hun onderhandelingspositie; ze kunnen “nee” zeggen tegen slechte arbeidsomstandigheden of onproductief werk.

Werkgevers

Mensen die niet overwerken, presteren beter. Hetzelfde geldt voor mensen die niet uitsluitend voor het geld werken. Met een basisinkomen krijgen werkgevers meer gemotiveerde en productieve werknemers. Het ziekteverzuim zal hierdoor afnemen. Daarnaast dalen de arbeidskosten doordat allerlei sociale premies kunnen worden afgeschaft.

Vrouwen

Ondanks het feit dat de arbeidsdeelname van vrouwen in de afgelopen jaren flink is toegenomen, ligt hun economische zelfstandigheid nog steeds aanzienlijk lager dan bij mannen. In 2014 verdienen vrouwen gemiddeld 18,5% minder dan mannen in vergelijkbare posities. Veel vrouwen hebben te maken met de zogenaamde triple burden: ze voeden kinderen op, werken (parttime) en zorgen voor oudere familieleden. Wanneer een vrouw ervoor kiest om zorgtaken op zich te nemen en minder of geen betaald werk te verrichten, wordt ze afhankelijk van een partner of instantie. Met een basisinkomen krijgen vrouwen financiële zekerheid en daarmee meer zeggenschap over hun eigen leven.

Bedrijven

Bedrijven hebben klanten nodig, ook in een wereld waar de lonen niet stijgen en de onzekerheid toeneemt. De koopkracht is in de afgelopen decennia op peil gehouden door te lenen en nog meer te lenen. We hebben gezien dat dit niet werkt (zie de financiële crisis). Met een basisinkomen heeft iedereen inkomenszekerheid en daarmee koopkracht om de economie draaiende te houden.
Daarnaast hebben kleine ondernemers in Nederland geen buffer om op terug te vallen; ze worden niet beschermd door sociale zekerheidsvoorzieningen zoals de ww, ziektewet of pensioen. Met een basisinkomen krijgen ondernemers meer economische zekerheid. Ze kunnen meer risico”s nemen en zo innovatiever en creatiever hun bedrijf runnen.

Is een basisinkomen politiek haalbaar?

Het basisinkomen is zeker politiek haalbaar! In de jaren 70 stond het al op de agenda van een aantal politieke partijen in Nederland (PPR en D66). Het huidige systeem bereikt duidelijk niet de juiste mensen, is ineffectief en ongelooflijk duur. Daarnaast biedt het geen oplossingen voor werkloosheid en toenemende armoede. Naarmate het draagvlak voor het basisinkomen onder de Nederlandse bevolking toeneemt, wordt het voor politieke partijen steeds interessanter – en noodzakelijker – om het onderwerp in hun programma op te nemen. De grootste zorg voor politieke partijen is namelijk het winnen van de eerstvolgende verkiezingen. De groeiende groep teleurgestelde mensen die zich afkeren van de politiek zullen weer gaan stemmen op het moment dat een politieke partij een positieve toekomstvisie uitdraagt in de vorm van het basisinkomen.
Het is dus aan onszelf om ervoor te zorgen dat het basisinkomen er ook echt komt.

Reacties

Reacties

1 REACTIE

Geef een reactie